Sưng mắt cá chân là tình trạng khá phổ biến, có thể gặp ở mọi lứa tuổi, từ người chơi thể thao, lao động chân tay cho đến người cao tuổi hoặc dân văn phòng. Dù thường bị xem nhẹ, sưng mắt cá chân lại tiềm ẩn nhiều nguy cơ tiềm ẩn, có thể là dấu hiệu cảnh báo các bệnh lý nghiêm trọng nếu không được nhận biết và xử lý kịp thời. Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ về hiện tượng sưng mắt cá chân, các nguyên nhân thường gặp, dấu hiệu nhận biết và hướng dẫn xử trí đúng cách.
Sưng mắt cá chân là gì?
Sưng mắt cá chân là tình trạng phù nề vùng quanh khớp cổ chân, có thể xuất hiện ở mắt cá trong, mắt cá ngoài hoặc toàn bộ vùng cổ chân. Tùy nguyên nhân, sưng có thể kèm theo đau, nóng, đỏ hoặc chỉ sưng nhẹ, căng tức, làm hạn chế khả năng vận động. Sưng mắt cá chân có thể do tổn thương thực thể (viêm, chấn thương) hoặc do tình trạng ứ dịch (phù) từ các bệnh lý toàn thân như tim, thận, gan.
Việc phân biệt sưng thật (do viêm, chấn thương) và sưng do phù (ứ dịch) có vai trò quan trọng trong định hướng nguyên nhân và điều trị phù hợp.
Các nguyên nhân thường gặp gây sưng mắt cá chân
- Chấn thương cổ chân: Xảy ra khi trẹo chân, bong gân, va đập, ngã hoặc vận động sai tư thế, làm tổn thương dây chằng, gân hoặc xương quanh mắt cá, gây sưng nhanh, đau, bầm tím.
- Viêm khớp mắt cá chân: Các bệnh như thoái hóa khớp, viêm khớp dạng thấp, viêm khớp nhiễm khuẩn có thể làm khớp cổ chân sưng, đau, đỏ, cứng khớp, đặc biệt vào buổi sáng hoặc khi vận động nhiều.
- Bệnh gút: Lắng đọng tinh thể urat tại khớp cổ chân, thường gây sưng, đau dữ dội, đỏ nóng ở mắt cá chân trong các cơn gút cấp.
- Viêm gân, viêm bao gân quanh cổ chân: Do vận động quá mức, mang giày dép không phù hợp hoặc hoạt động lặp lại, khiến các gân quanh cổ chân bị viêm, gây sưng nhẹ hoặc vừa, đau khi đi lại.
- Rối loạn tuần hoàn và bệnh lý toàn thân: Suy tĩnh mạch chi dưới, bệnh tim, thận, gan, hoặc tình trạng đứng/ngồi lâu, phụ nữ mang thai làm dịch bị ứ đọng ở vùng mắt cá chân, gây sưng phù hai bên.
- Nhiễm trùng mô mềm quanh mắt cá: Viêm mô tế bào, áp xe hoặc nhiễm trùng khớp gây sưng đỏ, đau tăng nhanh, có thể kèm sốt và hạn chế vận động.
- Tác dụng phụ của thuốc: Một số thuốc như corticoid, thuốc huyết áp, estrogen… có thể gây giữ nước, dẫn đến sưng phù mắt cá chân.
Dấu hiệu đi kèm giúp nhận biết mức độ nguy hiểm
- Sưng kèm đau dữ dội: Thường gặp trong chấn thương nặng, viêm nhiễm hoặc gút cấp.
- Sưng, nóng, đỏ: Gợi ý viêm khớp hoặc nhiễm trùng, cần xử trí sớm.
- Hạn chế vận động: Không thể đi lại, chịu lực kém, biến dạng cổ chân.
- Sưng một bên: Thường do chấn thương, viêm khớp, gút, nhiễm trùng.
- Sưng hai bên: Gợi ý bệnh toàn thân (tim, thận, gan, mạch máu).
- Sưng kéo dài không giảm: Trên 1–2 tuần dù đã nghỉ ngơi, tự xử lý.
- Sốt cao, ớn lạnh, mệt mỏi: Có thể là nhiễm trùng, cần cấp cứu.
Sưng mắt cá chân có nguy hiểm không?
Nhiều trường hợp sưng mắt cá chân lành tính, có thể tự khỏi khi được chăm sóc đúng cách. Tuy nhiên, nếu do các bệnh lý như viêm khớp, gút, nhiễm trùng hoặc bệnh toàn thân, việc chủ quan có thể dẫn đến:
- Biến dạng khớp, hạn chế vận động lâu dài
- Tổn thương dây chằng, gân không hồi phục
- Viêm mô tế bào lan rộng, sốc nhiễm trùng
- Ảnh hưởng đến khả năng đi lại, chất lượng cuộc sống
Do đó, việc nhận biết sớm và điều trị đúng là cực kỳ quan trọng để tránh các biến chứng nguy hiểm.
Cách xử lý và điều trị sưng mắt cá chân
Xử lý ban đầu tại nhà (trường hợp nhẹ)
- Nghỉ ngơi: Hạn chế đi lại, giảm tải cho chân bị sưng.
- Kê cao chân: Kê chân cao hơn tim khi nằm giúp giảm phù nề.
- Chườm lạnh: Sử dụng túi đá lạnh bọc khăn, chườm 15–20 phút/lần, 2–3 lần/ngày trong 1–2 ngày đầu giúp giảm sưng và đau.
- Băng ép: Băng thun vừa phải quanh cổ chân giúp cố định và giảm sưng.
- Tránh xoa bóp mạnh, chườm nóng hoặc vận động quá mức khi chưa rõ nguyên nhân.
Sản phẩm: Băng thun cổ chân co giãn 4 chiều
Điều trị nội khoa
- Thuốc giảm đau, kháng viêm: Paracetamol, ibuprofen, diclofenac (dùng theo chỉ định của bác sĩ).
- Thuốc điều trị nguyên nhân: Allopurinol/colchicin (gút), thuốc điều trị viêm khớp, kháng sinh (nếu nhiễm trùng).
- Lưu ý: Không tự ý mua thuốc hoặc sử dụng kéo dài mà không có sự hướng dẫn của chuyên gia.
Vật lý trị liệu – phục hồi chức năng
- Tập vận động nhẹ nhàng, tránh cứng khớp: Bài tập nhẹ giúp phục hồi sức mạnh và tầm vận động cổ chân.
- Các phương pháp hỗ trợ: Siêu âm trị liệu, laser, điện xung giúp giảm viêm, thúc đẩy phục hồi tổn thương.
Can thiệp chuyên sâu (khi cần)
- Tiêm thuốc vào khớp: Áp dụng với một số trường hợp viêm khớp không đáp ứng thuốc uống.
- Phẫu thuật: Chỉ định cho tổn thương dây chằng nghiêm trọng, gãy xương, trật khớp không hồi phục hoặc viêm mủ khớp.
Cách phòng ngừa sưng mắt cá chân tái phát
- Khởi động kỹ trước khi vận động thể thao
- Chọn giày dép phù hợp, vừa vặn
- Kiểm soát cân nặng hợp lý
- Tránh đứng, ngồi lâu, thay đổi tư thế thường xuyên
- Tập luyện tăng sức mạnh và độ dẻo dai cho cơ quanh cổ chân
- Kiểm tra sức khỏe định kỳ và quản lý tốt các bệnh lý nền
Khi nào cần đi khám bác sĩ?
Bạn nên chủ động đi khám chuyên khoa xương khớp hoặc chấn thương chỉnh hình nếu:
- Sưng mắt cá chân kéo dài trên 1 tuần không giảm
- Đau nhiều, không thể đi lại, vận động
- Kèm sốt, đỏ, nóng hoặc biến dạng cổ chân
- Sưng hai bên kèm phù mặt, bụng, khó thở, mệt mỏi
- Có tiền sử gút, viêm khớp, bệnh mạch máu, tim, thận
Việc thăm khám sớm sẽ giúp xác định chính xác nguyên nhân, điều trị kịp thời và phòng ngừa biến chứng hiệu quả.
Kết luận
Sưng mắt cá chân là biểu hiện của nhiều tình trạng khác nhau, từ chấn thương nhẹ đến các bệnh lý phức tạp như viêm khớp, gút, suy tĩnh mạch hoặc bệnh lý toàn thân. Việc chủ quan, tự điều trị kéo dài có thể dẫn tới các hậu quả nghiêm trọng, ảnh hưởng đến sức khỏe và chất lượng cuộc sống.
Nhận biết sớm – xử lý đúng – thăm khám kịp thời là chìa khóa bảo vệ sức khỏe xương khớp cổ chân lâu dài. Khi có bất kỳ dấu hiệu bất thường nào, đừng ngần ngại tìm đến các chuyên gia y tế để được tư vấn và hỗ trợ tốt nhất.
