Giới thiệu tổng quan
Trẹo chân, còn gọi là lật cổ chân, là một trong những chấn thương cơ xương khớp thường gặp nhất trong sinh hoạt hàng ngày cũng như khi chơi thể thao. Tình trạng này xảy ra khi bàn chân bị xoay hoặc lật mạnh sang một bên, khiến dây chằng quanh khớp cổ chân bị kéo giãn hoặc rách. Mặc dù đa số trường hợp trẹo chân có thể tự hồi phục, việc xử trí sai cách ngay từ đầu lại dễ khiến tổn thương trở nên nghiêm trọng hơn, làm tăng nguy cơ đau kéo dài, tái phát hoặc thậm chí ảnh hưởng khả năng vận động về sau.
Vậy khi bị trẹo chân nên làm gì để giảm đau nhanh, hạn chế sưng tấy và hỗ trợ hồi phục tối ưu? Bài viết này sẽ hướng dẫn chi tiết từng bước xử lý chuẩn y khoa, cùng những lưu ý quan trọng giúp bạn bảo vệ đôi chân của mình.
Dấu hiệu nhận biết trẹo chân
Triệu chứng thường gặp
Ngay sau chấn thương, người bị trẹo chân thường xuất hiện các triệu chứng điển hình sau:
- Đau quanh mắt cá, đặc biệt tăng lên khi đứng hoặc di chuyển.
- Sưng nề tại vùng cổ chân, mức độ sưng tùy theo mức độ tổn thương dây chằng.
- Bầm tím có thể xuất hiện sau vài giờ, lan rộng quanh mắt cá chân.
- Hạn chế vận động cổ chân: khó xoay, duỗi hoặc gập bàn chân.
- Cảm giác yếu hoặc mất vững cổ chân, đặc biệt khi thử đi lại hoặc nhón chân.
Dấu hiệu cảnh báo trẹo chân nặng
Không phải tất cả các trường hợp trẹo chân đều nhẹ. Nếu gặp các biểu hiện dưới đây, bạn cần đặc biệt cảnh giác với nguy cơ tổn thương nghiêm trọng hơn:
- Nghe tiếng “rắc” hoặc “tách” ngay lúc chấn thương.
- Không thể đứng dậy hoặc đi lại, dù chỉ là nhích chân nhẹ nhàng.
- Sưng nhanh, bầm tím lan rộng chỉ trong 1-2 giờ.
- Cổ chân biến dạng rõ rệt, lệch trục, gợi ý nguy cơ trật khớp hoặc gãy xương.
Trong các trường hợp này, tuyệt đối không tự ý nắn chỉnh hoặc vận động mạnh, mà cần nhanh chóng đến cơ sở y tế chuyên khoa để được thăm khám và xử trí kịp thời.
Trẹo chân nên làm gì ngay lập tức?
Khi bị trẹo chân, xử trí đúng cách trong những giờ đầu là yếu tố quan trọng giúp hạn chế tổn thương lan rộng và rút ngắn thời gian hồi phục. Dưới đây là cách chữa trẹo chân tại nhà:
Áp dụng nguyên tắc R.I.C.E chuẩn y khoa
R.I.C.E là viết tắt của 4 bước cơ bản trong sơ cứu các chấn thương phần mềm, bao gồm:
- Rest – Nghỉ ngơi: Ngay lập tức dừng mọi hoạt động, tránh đi lại hoặc chịu lực lên chân bị đau. Nghỉ ngơi giúp giảm nguy cơ dây chằng tổn thương thêm và hạn chế chảy máu, sưng nề trong khớp.
- Ice – Chườm lạnh: Dùng túi nước đá hoặc khăn lạnh chườm lên vùng bị trẹo 15–20 phút/lần, mỗi 2–3 giờ trong 24–48 giờ đầu. Chườm lạnh giúp co mạch máu, giảm sưng đau và làm chậm phản ứng viêm.
- Compression – Băng ép: Sử dụng băng thun quấn quanh cổ chân với lực vừa phải, không quá chặt để tránh gây tắc tuần hoàn. Băng ép giúp giảm sưng, ổn định khớp và hỗ trợ bảo vệ dây chằng đang tổn thương.
- Elevation – Kê cao chân: Khi nghỉ ngơi, hãy kê chân cao hơn mức tim (ví dụ nằm gác chân lên gối), nhằm giảm áp lực và hạn chế dịch thoát ra mô mềm gây sưng nề.
Lưu ý: Không chườm lạnh trực tiếp lên da (dễ gây bỏng lạnh), nên lót khăn mỏng bên ngoài.
Sử dụng thuốc giảm đau – chống viêm
Nếu đau nhiều, có thể sử dụng các thuốc giảm đau thông thường như Paracetamol. Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định thuốc chống viêm không steroid (NSAIDs) như Ibuprofen hoặc Diclofenac để giúp giảm sưng và đau hiệu quả hơn.
- Tuyệt đối không tự ý dùng thuốc liều cao hoặc kéo dài mà không có chỉ định của bác sĩ.
- Người có bệnh lý dạ dày, gan, thận, tim mạch cần tham khảo ý kiến chuyên môn trước khi sử dụng NSAIDs.
Những điều cần tránh
Một số sai lầm phổ biến khi sơ cứu trẹo chân có thể khiến tình trạng tổn thương thêm nặng, thậm chí để lại biến chứng lâu dài. Bạn cần tuyệt đối tránh:
- Không chườm nóng hoặc xông hơi trong 48 giờ đầu (làm tăng sưng nề, xuất huyết).
- Không xoa dầu, bóp mạnh vào chỗ đau ngay sau chấn thương, vì có thể gây thêm tổn thương mô mềm và chảy máu dưới da.
- Không tự ý kéo nắn, xoay chỉnh cổ chân dù cảm thấy đau, vì nếu có gãy xương hoặc trật khớp sẽ khiến tổn thương nghiêm trọng hơn.
- Không cố gắng đi lại hoặc chơi thể thao ngay sau khi trẹo chân, kể cả khi cảm thấy đỡ đau, vì có thể làm đứt thêm dây chằng.
Khi nào cần đi khám bác sĩ?
Hầu hết các trường hợp trẹo chân nhẹ sẽ cải thiện nhanh nếu được xử lý đúng cách. Tuy nhiên, bạn nên đến cơ sở y tế hoặc gặp bác sĩ chuyên khoa xương khớp nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào sau đây:
- Đau dữ dội không giảm sau 2–3 ngày sơ cứu.
- Không thể chịu lực, đi lại hoặc vận động bình thường sau vài ngày.
- Sưng nề quá mức, bầm tím lan rộng hoặc cổ chân biến dạng.
- Có cảm giác tê, mất cảm giác, lạnh buốt ở chân (gợi ý tổn thương thần kinh – mạch máu).
- Trẹo chân tái phát nhiều lần hoặc có tiền sử bệnh lý khớp cổ chân.
Việc thăm khám sớm giúp phát hiện các tổn thương tiềm ẩn như gãy xương, đứt hoàn toàn dây chằng, trật khớp hoặc các biến chứng mạn tính khác.
Điều trị trẹo chân theo mức độ
Mức độ nhẹ
- Chủ yếu điều trị bảo tồn: nghỉ ngơi, chườm lạnh, băng ép, kê cao chân.
- Có thể đi lại nhẹ nhàng sau 2–3 ngày nếu không đau nhiều.
- Thực hiện các bài tập phục hồi nhẹ sau khi hết đau.
Mức độ trung bình
- Cần nẹp hỗ trợ cổ chân hoặc sử dụng băng thun trong 1–2 tuần để tránh tái tổn thương.
- Nghỉ ngơi nhiều hơn, giảm vận động tối đa.
- Vật lý trị liệu phục hồi dần sau khi giảm sưng.
Mức độ nặng (rách hoàn toàn dây chằng)
- Cố định cổ chân bằng nẹp chuyên dụng hoặc bó bột theo chỉ định của bác sĩ.
- Điều trị phối hợp thuốc giảm đau, chống viêm, vật lý trị liệu chuyên sâu.
- Phẫu thuật chỉ được chỉ định trong trường hợp dây chằng rách hoàn toàn, mất vững khớp nặng, hoặc trẹo chân tái phát nhiều lần không đáp ứng điều trị bảo tồn.
Các bài tập phục hồi sớm (sau khi giảm đau)
Sau khi tình trạng sưng, đau đã thuyên giảm, việc tập luyện phục hồi chức năng là vô cùng quan trọng để giúp dây chằng và cơ quanh cổ chân lấy lại sức mạnh, dẻo dai, đồng thời phòng tránh tái phát. Các bài tập phổ biến gồm:
- Co – duỗi cổ chân: nhẹ nhàng thực hiện khi ngồi hoặc nằm.
- Xoay cổ chân theo vòng tròn: giúp tăng tầm vận động khớp.
- Kéo giãn cơ bắp chân: có thể dùng khăn vải để hỗ trợ kéo bàn chân về phía thân người.
- Tập thăng bằng: đứng một chân, sử dụng thảm mềm hoặc mặt phẳng không ổn định để kích thích các dây chằng, gân hoạt động.
Nên bắt đầu tập nhẹ nhàng, tăng dần mức độ theo khả năng chịu lực và hướng dẫn của bác sĩ/vật lý trị liệu.
Phòng ngừa trẹo chân tái phát
Trẹo chân có thể tái phát nhiều lần nếu dây chằng yếu, cơ quanh cổ chân kém khỏe hoặc chưa phục hồi hoàn toàn. Để giảm nguy cơ, bạn nên:
- Khởi động kỹ trước khi tập luyện, chơi thể thao, đặc biệt các động tác xoay, bật nhảy.
- Lựa chọn giày thể thao phù hợp, hỗ trợ cổ chân, đế không quá trơn trượt.
- Tập tăng sức mạnh và độ dẻo dai cho vùng cổ chân – cẳng chân thường xuyên.
- Tránh chạy nhảy hoặc vận động mạnh trên bề mặt trơn, gồ ghề, nhiều chướng ngại vật.
- Nếu đã từng trẹo chân nặng, nên sử dụng băng thun hoặc dụng cụ hỗ trợ cổ chân khi tham gia các hoạt động có nguy cơ cao.
Xử lý đúng cách ngay từ những giờ đầu sau khi bị trẹo chân sẽ giúp hạn chế tổn thương, rút ngắn thời gian hồi phục và giảm nguy cơ biến chứng về lâu dài. Đừng chủ quan với các dấu hiệu đau kéo dài, sưng nề nhiều hoặc vận động khó khăn – hãy chủ động đến thăm khám tại các cơ sở y tế uy tín để được tư vấn, chẩn đoán và điều trị kịp thời.
