Hội chứng ống cổ chân: Nguyên nhân, triệu chứng và cách điều trị

Trong cuộc sống hiện đại, tình trạng đau tê bàn chân, cảm giác bỏng rát lòng bàn chân hay khó khăn khi đi lại thường bị bỏ qua hoặc nhầm lẫn với các bệnh lý cơ xương khớp thông thường. Tuy nhiên, đây có thể là dấu hiệu của một bệnh lý thần kinh ít người biết đến – hội chứng ống cổ chân. Nếu không được phát hiện và xử lý kịp thời, người bệnh có thể phải đối mặt với tổn thương thần kinh vĩnh viễn, ảnh hưởng lớn đến chất lượng sống.

Hội chứng ống cổ chân là gì?

Hội chứng ống cổ chân (Tarsal Tunnel Syndrome) là tình trạng dây thần kinh chày sau bị chèn ép khi đi qua một “đường hầm” nhỏ nằm ở mặt trong cổ chân, gọi là ống cổ chân. Khi bị chèn ép, dây thần kinh sẽ phát ra các tín hiệu bất thường, gây đau, tê bì hoặc yếu cơ ở bàn chân. Bệnh có thể tiến triển âm thầm nhưng lại gây tổn thương sâu sắc đến chức năng vận động nếu không được can thiệp sớm.

Tình trạng này tương tự như hội chứng ống cổ tay ở tay – nơi dây thần kinh giữa bị chèn ép trong một ống hẹp tại cổ tay. Tuy nhiên, hội chứng ống cổ chân ít phổ biến hơn và thường bị chẩn đoán muộn do triệu chứng không đặc hiệu.

Cấu tạo ống cổ chân và vai trò của dây thần kinh chày sau

Ống cổ chân là một cấu trúc giải phẫu quan trọng, nằm phía sau và thấp hơn mắt cá chân trong. Nó được tạo thành từ một bên là xương (thành trong) và bên còn lại là mô mềm (thành ngoài) gọi là mạc giữ gân gấp. Bên trong ống này chứa nhiều cấu trúc thiết yếu như:

• Dây thần kinh chày sau: chịu trách nhiệm cảm giác vùng gan bàn chân và điều khiển vận động một số cơ bàn chân.
• Các gân cơ: như cơ chày sau, cơ gấp ngón cái dài và cơ gấp các ngón chân.
• Mạch máu: gồm động mạch và tĩnh mạch chày sau.

Dây thần kinh chày sau khi đi qua ống cổ chân sẽ tách ra thành thần kinh gan chân trong và gan chân ngoài, chi phối cảm giác lòng bàn chân và vận động các ngón chân. Khi bị chèn ép, toàn bộ chức năng này đều bị ảnh hưởng.

Nguyên nhân gây ra hội chứng ống cổ chân

Tác nhân từ bên ngoài

• Chấn thương vùng cổ chân: như bong gân, gãy xương, vi chấn thương do vận động mạnh lặp lại khiến mô mềm sưng nề, chèn ép thần kinh.
• Sẹo sau phẫu thuật cổ chân: có thể tạo ra các dải xơ làm hẹp ống cổ chân.
• Phù nề chi dưới: phổ biến ở phụ nữ mang thai, người bị suy giáp hoặc suy tĩnh mạch.
• Giày dép không phù hợp: đặc biệt là giày cao gót, giày quá chật hoặc có đế không nâng đỡ đúng cách làm tăng áp lực lên cổ chân.
• Bệnh lý viêm khớp toàn thân: như viêm khớp dạng thấp, thoái hóa khớp vùng cổ chân gây viêm dày bao gân và chèn ép thần kinh.
• Biến chứng do đái tháo đường: làm dây thần kinh trở nên nhạy cảm và dễ bị tổn thương khi có áp lực.

Tác nhân từ bên trong

• Dị tật bàn chân: như bàn chân bẹt (vòm chân sụp xuống) làm thay đổi tư thế cổ chân, khiến dây thần kinh bị kéo căng. Ngược lại, vòm bàn chân cao cũng là yếu tố làm tăng áp lực lên ống cổ chân.
• Khối u hoặc tổn thương trong ống: như u mỡ, u xương, nang hạch hay u thần kinh chèn ép vào dây thần kinh.
• Giãn tĩnh mạch: quanh dây thần kinh chày cũng có thể gây cản trở dòng dẫn truyền tín hiệu.

Triệu chứng của hội chứng ống cổ chân

• Cảm giác bỏng rát, đau nhói hoặc tê châm chích ở gan bàn chân, thường tập trung ở mặt trong hoặc mặt ngoài bàn chân theo vùng chi phối của dây thần kinh bị chèn ép.
• Đau lan từ mắt cá chân trong xuống lòng bàn chân và các ngón chân, đôi khi kèm tê bì toàn bộ gan bàn chân, khó xác định vị trí rõ ràng.
• Cơn đau tăng khi vận động, đặc biệt khi đi bộ, đứng lâu hoặc hoạt động thể chất nhiều.
• Đau nhiều về đêm, dễ gây mất ngủ và làm giảm chất lượng cuộc sống.
• Yếu cơ bàn chân, biểu hiện bằng khó co duỗi các ngón chân hoặc khó gập bàn chân xuống.
• Teo cơ gan bàn chân, nhất là các cơ ô mô cái và cơ giun, khiến bàn chân giảm lực và khả năng kiểm soát.
• Dáng đi bất thường, có thể đi khập khiễng, bước thấp bước cao hoặc lệch trục khi di chuyển.

Ai có nguy cơ cao mắc bệnh?

Hội chứng ống cổ chân có thể ảnh hưởng đến bất kỳ ai, nhưng dễ gặp hơn ở những người có:

• Cường độ vận động cao: vận động viên chạy bộ, leo núi, múa, công nhân sản xuất, giáo viên, bác sĩ phẫu thuật.
• Béo phì, thừa cân hoặc phụ nữ mang thai: do áp lực tăng lên cổ chân.
• Tiền sử chấn thương cổ chân hoặc mắc bệnh khớp mãn tính.
• Thói quen mang giày cao gót hoặc giày không đúng kích cỡ.
• Bệnh nội tiết và chuyển hóa: như đái tháo đường, suy giáp, rối loạn lipid máu.

Biến chứng nếu không điều trị

Nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, hội chứng ống cổ chân không chỉ gây khó chịu mà còn tiềm ẩn nhiều biến chứng nghiêm trọng và lâu dài:

• Tổn thương thần kinh chày vĩnh viễn: Khi dây thần kinh bị chèn ép quá lâu, lớp vỏ bọc bảo vệ thần kinh (myelin) và cả sợi trục bên trong có thể bị hủy hoại. Điều này dẫn đến mất khả năng dẫn truyền tín hiệu, khiến bàn chân mất cảm giác, yếu cơ hoặc thậm chí liệt nhẹ.
• Mất cảm giác vùng gan bàn chân: Người bệnh có thể cảm thấy như đang “mang tất dày” dù không đi tất, gây mất phản xạ khi tiếp xúc mặt đất – một yếu tố làm tăng nguy cơ té ngã.
• Teo cơ gan chân: Khi các cơ nhỏ ở lòng bàn chân không còn được điều khiển, chúng bắt đầu teo đi theo thời gian. Điều này làm mất vòm bàn chân sinh lý và ảnh hưởng đến khả năng đứng, chạy hoặc giữ thăng bằng.
• Rối loạn vận động, dáng đi bất thường: Người bệnh có thể đi lệch bên, đi khập khiễng, mất khả năng đẩy bàn chân về phía trước khi bước – gây mệt mỏi và đau lưng, gối do sai lệch chuỗi vận động.
• Giảm chất lượng cuộc sống: Mất khả năng đi lại tự nhiên khiến người bệnh phụ thuộc vào người khác, dễ trầm cảm, mất ngủ vì đau ban đêm.

Phương pháp điều trị hội chứng ống cổ chân

Việc điều trị hội chứng ống cổ chân phụ thuộc vào nguyên nhân chèn ép và mức độ tổn thương thần kinh, nhằm giảm áp lực lên dây thần kinh, cải thiện đau – tê bì và phục hồi chức năng bàn chân. Các phương pháp điều trị gồm:

• Nghỉ ngơi và giảm tải áp lực: hạn chế đứng lâu, đi bộ nhiều hoặc vận động mạnh; kê cao chân 15–20 cm và chườm lạnh 20 phút/lần, 3–4 lần/ngày để giảm sưng viêm trong giai đoạn cấp.
• Sử dụng giày và đế chỉnh hình: mang giày mềm, đế bằng, có hỗ trợ vòm chân; dùng đế lót chỉnh hình (orthotics) để giảm áp lực lên ống cổ chân, đặc biệt hiệu quả ở người có bàn chân bẹt.
• Điều trị bằng thuốc: sử dụng thuốc giảm đau – kháng viêm, thuốc giảm đau thần kinh, thuốc hỗ trợ đau mạn tính liều thấp và thuốc bôi tại chỗ nhằm giảm đau, giảm viêm và cải thiện tê bì; việc dùng thuốc cần có chỉ định và theo dõi của bác sĩ chuyên khoa.
• Vật lý trị liệu: áp dụng các kỹ thuật như điện xung giảm đau, siêu âm trị liệu, kéo giãn – di động dây thần kinh chày, và các bài tập kéo giãn bắp chân – cổ chân nhằm cải thiện độ linh hoạt và giảm chèn ép.
• Tiêm corticosteroid tại chỗ: được chỉ định khi sưng nề nhiều, giúp giảm viêm cục bộ; có thể kết hợp chọc hút nếu phát hiện u nang trong ống cổ chân.
• Bó bột hoặc nẹp bất động: áp dụng trong một số trường hợp nặng nhằm hạn chế vận động, tạo điều kiện cho dây thần kinh hồi phục.
• Phẫu thuật giải phóng ống cổ chân: được cân nhắc khi điều trị bảo tồn không hiệu quả sau 3–6 tháng hoặc có nguyên nhân chèn ép rõ ràng; phẫu thuật nội soi ít xâm lấn giúp giảm đau, phục hồi nhanh và hạn chế biến chứng.

Cách phòng ngừa hiệu quả

Việc phòng bệnh đóng vai trò then chốt, nhất là với những người thuộc nhóm nguy cơ cao. Bằng cách điều chỉnh lối sống và vận động phù hợp, bạn có thể giảm thiểu nguy cơ hình thành hội chứng ống cổ chân ngay từ đầu.

• Tránh đứng hoặc đi bộ quá lâu mà không thay đổi tư thế.
• Khởi động kỹ trước khi tập thể thao.
• Dùng giày đúng kích cỡ, nâng đỡ tốt cho vòm bàn chân.
• Duy trì cân nặng hợp lý để giảm tải trọng lên cổ chân.
• Chế độ dinh dưỡng hợp lý: giàu vitamin nhóm B, C, canxi, magie, omega-3 để nuôi dưỡng hệ thần kinh.
• Massage chân, bấm huyệt, ngâm nước ấm sau ngày dài làm việc giúp tăng lưu thông máu.

Kết luận

Hội chứng ống cổ chân là một trong những nguyên nhân tiềm ẩn của tình trạng đau tê gan bàn chân, nhưng thường bị bỏ qua. Nếu được phát hiện sớm và điều trị đúng cách, người bệnh hoàn toàn có thể phục hồi mà không để lại di chứng thần kinh.

Phòng khám Xương Khớp Cao Khang luôn sẵn sàng đồng hành cùng bạn trong việc chẩn đoán và điều trị các bệnh lý thần kinh cơ xương khớp. Với đội ngũ bác sĩ chuyên môn cao và thiết bị hiện đại, chúng tôi cam kết mang đến phương pháp điều trị hiệu quả, an toàn và phù hợp nhất cho bạn.