Đau gót chân là tình trạng khó chịu hoặc đau nhức xuất hiện ở vùng gót – phần xương chịu lực nhiều nhất của bàn chân. Đây là một trong những triệu chứng rất phổ biến mà nhiều người gặp phải, đặc biệt ở người trưởng thành, vận động viên, người thừa cân, hoặc người phải đứng, đi lại nhiều trong công việc thường ngày.
Mặc dù không phải là một bệnh lý đơn lẻ, đau gót chân lại là dấu hiệu cảnh báo cho nhiều nhóm bệnh khác nhau, từ các vấn đề đơn giản như viêm gân, bong gân cho đến các bệnh mạn tính như thoái hóa, loãng xương, hoặc chèn ép thần kinh. Việc nhận biết đúng nguyên nhân gây đau gót chân có ý nghĩa quan trọng trong việc lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp, ngăn ngừa biến chứng và giúp người bệnh sớm phục hồi khả năng vận động bình thường.
Đau gót chân là bệnh gì? Các nguyên nhân phổ biến
Viêm cân gan bàn chân
Đây là nguyên nhân phổ biến nhất gây đau gót chân, chiếm tới 80–90% các trường hợp. Viêm cân gan bàn chân xảy ra khi lớp cân (màng gân dày) nối từ xương gót đến các ngón chân bị viêm, sưng hoặc tổn thương do chịu lực kéo căng liên tục. Bệnh gặp nhiều ở người chạy bộ, vận động viên, người béo phì, phụ nữ thường xuyên mang giày cao gót hoặc giày không phù hợp. Đặc trưng của viêm cân gan là đau nhói ở gót chân khi bước những bước đầu tiên vào buổi sáng, đau tăng khi đứng lâu hoặc đi bộ nhiều.
Gai gót chân
Gai gót chân là hiện tượng hình thành gai xương nhỏ ở vùng xương gót, thường do lắng đọng canxi kéo dài khi cân gan bàn chân bị viêm mạn tính. Người bị gai gót thường có cảm giác đau nhói khi đứng lâu, đi lại nhiều hoặc vận động mạnh, cơn đau như bị “châm kim” vào gót chân. Gai gót thường đi kèm hoặc là hậu quả của viêm cân gan bàn chân kéo dài không điều trị đúng cách.
Viêm gân Achilles
Gân Achilles là gân lớn nhất ở phía sau gót chân, nối cơ bắp chân với xương gót. Viêm gân Achilles xảy ra khi gân này bị viêm, tổn thương do vận động mạnh, chạy nhảy liên tục, hoặc thay đổi chế độ luyện tập đột ngột. Biểu hiện điển hình là đau, sưng hoặc căng cứng phía sau gót chân, đau tăng khi nhón chân hoặc chạy nhanh.
Hội chứng ống cổ chân
Đây là bệnh lý do dây thần kinh chày sau bị chèn ép trong ống cổ chân, dẫn đến các triệu chứng như tê, đau nhức, nóng rát lan từ cổ chân xuống gót và lòng bàn chân. Cơn đau thường tăng khi đứng lâu hoặc đi lại, kèm cảm giác tê bì, yếu cơ bàn chân.
Chấn thương bàn chân – bong gân – trẹo chân
Các chấn thương vùng bàn chân như bong gân, trẹo chân, va đập mạnh có thể gây tổn thương mô mềm, dây chằng quanh gót, dẫn đến đau, sưng, bầm tím. Đau thường xuất hiện ngay sau chấn thương, tăng khi vận động hoặc đè ép lên vùng gót.
Viêm khớp – thoái hóa khớp cổ chân
Thoái hóa hoặc viêm các khớp nhỏ quanh cổ chân và bàn chân cũng là nguyên nhân khiến gót chân đau mạn tính, đặc biệt ở người lớn tuổi hoặc những người lao động nặng nhọc. Khi khớp thoái hóa, lớp sụn bị bào mòn khiến xương chịu lực trực tiếp, gây đau và cứng khớp khi vận động.
Loãng xương ở người lớn tuổi
Ở người cao tuổi, loãng xương làm xương gót trở nên mỏng manh, giảm khả năng chịu lực. Khi đứng lâu hoặc đi lại, vùng gót dễ bị đau, thậm chí có nguy cơ gãy vi chấn thương (stress fracture) mà không rõ nguyên nhân.
Bệnh lý dây thần kinh ngoại biên
Tổn thương các dây thần kinh ngoại biên có thể gây cảm giác đau kiểu bỏng rát, tê châm chích vùng gót và lòng bàn chân. Đây là tình trạng thường gặp ở bệnh nhân tiểu đường lâu năm hoặc do thiếu vitamin B.
Triệu chứng nhận biết đau gót chân do từng nguyên nhân
Việc phân biệt các nguyên nhân đau gót chân dựa vào triệu chứng lâm sàng là rất quan trọng:
- Đau nhói gót chân vào buổi sáng khi vừa bước xuống giường, đau giảm dần khi đi lại nhẹ nhàng: Viêm cân gan bàn chân
- Đau tăng khi đứng lâu, đi nhiều, cảm giác như bị “kim châm” vào gót: Gai gót chân
- Đau, sưng phía sau gót, đau khi nhón chân hoặc chạy nhanh: Viêm gân Achilles
- Đau kèm tê, lan xuống lòng bàn chân, cảm giác bỏng rát: Chèn ép thần kinh (hội chứng ống cổ chân)
- Đau, bầm tím, sưng ngay sau chấn thương: Bong gân, trẹo chân
- Đau âm ỉ kéo dài, cứng khớp buổi sáng ở người già: Thoái hóa khớp, loãng xương
- Đau kiểu châm chích, bỏng rát ở cả gót và lòng bàn chân, nhất là về đêm: Bệnh lý thần kinh ngoại biên
Khi nào đau gót chân trở nên nguy hiểm?
Không phải mọi trường hợp đau gót chân đều nguy hiểm, nhưng bạn nên đi khám chuyên khoa ngay nếu:
- Đau kéo dài trên 2–3 tuần không giảm, dù đã nghỉ ngơi và điều trị tại nhà
- Đau nặng vào buổi sáng khiến bạn không thể bước chân xuống đất
- Gót chân sưng đỏ, nóng, biến dạng hoặc không cử động được
- Đau sau chấn thương mạnh (té ngã, va đập) kèm sưng to, bầm tím
- Đau kèm tê lan lên cẳng chân, yếu hoặc mất cảm giác bàn chân
- Không đứng vững hoặc không thể đi lại bình thường
Điều này giúp phát hiện sớm các biến chứng nguy hiểm như gãy xương, viêm nhiễm, chèn ép thần kinh hoặc bệnh lý mạn tính cần điều trị chuyên sâu.
Cách chẩn đoán nguyên nhân đau gót chân
Để xác định chính xác nguyên nhân gây đau gót chân, bác sĩ sẽ tiến hành:
- Khám lâm sàng: kiểm tra vị trí đau, quan sát dáng đi, đánh giá vận động bàn chân, kiểm tra dấu hiệu sưng, nóng, đỏ, biến dạng.
- Xét nghiệm hình ảnh:
- X-quang: phát hiện gai gót, thoái hóa khớp, gãy xương vi chấn thương
- Siêu âm: đánh giá tình trạng viêm cân gan bàn chân, viêm gân Achilles
- MRI: xem chi tiết mô mềm, dây chằng, phát hiện tổn thương gân hoặc chèn ép thần kinh
Tùy trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định thêm các xét nghiệm máu hoặc đo mật độ xương nếu nghi ngờ bệnh lý chuyển hóa hoặc loãng xương.
Phương pháp điều trị đau gót chân hiệu quả
Điều trị tại nhà
- Nghỉ ngơi: giảm bớt các hoạt động gây đau, hạn chế đứng lâu, đi lại nhiều
- Chườm lạnh hoặc chườm ấm: giúp giảm sưng đau vùng gót
- Bài tập giãn cơ: tập giãn cân gan bàn chân, cơ bắp chân, giúp giảm căng và tăng linh hoạt cho gót chân
- Thay đổi giày dép: ưu tiên giày đế mềm, vừa vặn, có đệm lót gót; tránh mang giày cao gót hoặc giày quá cứng
- Kiểm soát cân nặng: giảm tải trọng cho bàn chân nếu thừa cân
Điều trị y khoa
- Thuốc giảm đau, kháng viêm: sử dụng khi đau nhiều, có viêm sưng
- Vật lý trị liệu: áp dụng các phương pháp như sóng xung kích, siêu âm trị liệu, xoa bóp phục hồi chức năng để tăng tuần hoàn, giảm viêm
- Tiêm corticosteroid: chỉ định khi đau nặng, không đáp ứng với điều trị bảo tồn, cần thực hiện bởi bác sĩ chuyên khoa
- Điều trị chỉnh hình: mang nẹp chỉnh vòm chân, tấm lót đệm gót chân để giảm áp lực
- Phẫu thuật: chỉ được xem xét trong trường hợp đau kéo dài trên 6–12 tháng, đã điều trị tích cực mà không cải thiện (ví dụ phẫu thuật cắt gai gót, giải phóng cân gan bàn chân…)
Phòng ngừa đau gót chân tái phát
- Tập luyện giãn cơ, tăng sức mạnh các nhóm cơ chân và bàn chân mỗi ngày
- Chọn giày dép phù hợp, hỗ trợ tốt cho gót và vòm chân
- Hạn chế đứng hoặc đi lại liên tục trong thời gian dài
- Duy trì cân nặng hợp lý để giảm tải trọng cho chân
- Áp dụng kỹ thuật chạy bộ đúng cách, khởi động kỹ trước khi tập luyện thể thao
- Chú ý chăm sóc sức khỏe xương khớp định kỳ, đặc biệt ở người lớn tuổi
Kết luận
Đau gót chân không phải là một bệnh lý đơn lẻ mà là triệu chứng của nhiều bệnh khác nhau, phổ biến nhất là viêm cân gan bàn chân, gai gót chân và viêm gân Achilles. Để điều trị hiệu quả và phòng ngừa tái phát, điều quan trọng là cần xác định đúng nguyên nhân gây đau, tuân thủ các hướng dẫn chăm sóc, tập luyện hợp lý và chủ động thăm khám chuyên khoa khi có dấu hiệu bất thường kéo dài.
Phòng khám xương khớp Cao Khang luôn sẵn sàng tư vấn, thăm khám và đồng hành cùng bạn trong việc bảo vệ sức khỏe xương khớp, giúp bạn duy trì cuộc sống năng động và không còn lo lắng về những cơn đau gót chân kéo dài.
