Sau mổ xương bánh chè, nhiều người bệnh lo lắng liệu mình có thể đi lại, vận động bình thường như trước hay không. Thực tế, việc phục hồi chức năng khớp gối phụ thuộc rất nhiều vào quá trình tập luyện đúng cách sau phẫu thuật. Nếu tập sai hoặc bỏ qua giai đoạn tập luyện, nguy cơ cứng khớp, teo cơ, vận động hạn chế sẽ rất cao.
Vậy tập luyện như thế nào là đúng và an toàn? Bài viết này sẽ giúp bạn hiểu rõ từng bước phục hồi sau mổ xương bánh chè, từ lý do cần tập, nguyên tắc đến từng giai đoạn, bài tập cụ thể và những lưu ý quan trọng để đạt hiệu quả tối ưu.
Vì sao cần tập luyện sau mổ xương bánh chè?
Sau phẫu thuật xương bánh chè, vùng khớp gối thường phải bất động một thời gian để xương liền vững chắc. Tuy nhiên, việc nằm yên quá lâu sẽ dẫn đến các hệ quả không mong muốn như:
- Cứng khớp gối: Khi không vận động, các cấu trúc quanh khớp (bao khớp, gân, cơ) bị xơ hóa, dính khớp, làm giảm khả năng gập duỗi gối.
- Teo cơ đùi: Cơ tứ đầu đùi – nhóm cơ quan trọng kiểm soát khớp gối – sẽ yếu đi rõ rệt nếu không được tập luyện.
- Đau, sưng kéo dài: Vận động nhẹ giúp máu huyết lưu thông, giảm phù nề, tăng dinh dưỡng cho vùng xương khớp tổn thương.
- Chậm liền xương: Quá trình tái tạo xương bánh chè diễn ra tốt hơn nếu được tập luyện hợp lý, kích thích liền xương nhanh hơn.
- Nguy cơ huyết khối tĩnh mạch: Việc vận động sớm (dù chỉ là co cơ tĩnh, cử động cổ chân) giúp giảm nguy cơ hình thành cục máu đông nguy hiểm.
Tóm lại, tập luyện phục hồi chức năng sau mổ xương bánh chè không chỉ giúp sớm lấy lại khả năng đi lại, vận động mà còn phòng tránh nhiều biến chứng nguy hiểm.
Nguyên tắc tập luyện sau mổ xương bánh chè
Để việc tập luyện đạt hiệu quả cao và đảm bảo an toàn cho bệnh nhân, cần tuân thủ các nguyên tắc sau:
- Theo sát hướng dẫn của bác sĩ và chuyên viên vật lý trị liệu: Mỗi trường hợp mổ xương bánh chè có thể khác nhau về mức độ tổn thương, phương pháp phẫu thuật, thời gian liền xương… Việc tập luyện cần được cá thể hóa.
- Tăng dần mức độ – Từ nhẹ đến nặng, từ thụ động đến chủ động: Không nên vội vàng tập nặng ngay, mà cần bắt đầu bằng các động tác nhẹ, sau đó tăng dần cường độ khi tình trạng khớp gối cải thiện.
- Không tập khi gối còn đau nhiều, sưng to hoặc có dấu hiệu bất thường: Nên ưu tiên nghỉ ngơi, chườm lạnh và hỏi ý kiến bác sĩ nếu xuất hiện các triệu chứng này.
- Luôn kết hợp nghỉ ngơi, dùng nẹp hoặc dụng cụ hỗ trợ nếu được chỉ định: Nẹp giúp cố định xương bánh chè, bảo vệ vùng mổ khi di chuyển hoặc tập luyện các động tác chủ động.
- Kiên trì tập luyện đều đặn mỗi ngày, tránh bỏ ngang khi thấy hết đau tạm thời.
Các giai đoạn tập luyện sau mổ xương bánh chè
Việc phục hồi chức năng sau mổ xương bánh chè được chia thành nhiều giai đoạn, mỗi giai đoạn có mục tiêu và bài tập phù hợp để đảm bảo xương liền tốt, khớp gối vận động linh hoạt và người bệnh sớm trở lại cuộc sống bình thường.
Giai đoạn 0–2 tuần sau mổ
Mục tiêu: Giảm đau, giảm sưng, duy trì sức mạnh cơ đùi, phòng ngừa cứng khớp và hạn chế biến chứng.
Đặc điểm:
- Khớp gối thường được cố định bằng nẹp để bảo vệ vùng mổ.
- Vết mổ cần thời gian để lành, do đó không nên vận động mạnh.
Các bài tập phù hợp:
- Co cơ tứ đầu đùi tĩnh: Nằm ngửa, duỗi thẳng chân, siết chặt cơ đùi trước, giữ 5–10 giây rồi thả lỏng. Lặp lại nhiều lần mỗi ngày.
- Cử động cổ chân (gập – duỗi bàn chân): Thực hiện động tác co – duỗi bàn chân để tăng tuần hoàn máu, giảm nguy cơ huyết khối.
- Nâng chân thẳng: Khi không đau nhiều, có thể nâng chân thẳng lên khỏi mặt giường, giữ vài giây rồi hạ xuống chậm rãi.
Lưu ý:
- Không gập gối hoặc vận động mạnh khi chưa được bác sĩ cho phép.
- Tiếp tục mang nẹp bảo vệ liên tục (trừ lúc tập luyện theo hướng dẫn).
Giai đoạn 2–6 tuần sau mổ
Mục tiêu: Tăng dần biên độ vận động của khớp gối, phục hồi sức mạnh cơ, chuẩn bị cho việc vận động chủ động hơn.
Đặc điểm:
- Xương bắt đầu liền tốt hơn, có thể vận động nhẹ nhàng khớp gối theo sự cho phép của bác sĩ.
- Người bệnh có thể bắt đầu một số bài tập chủ động, tăng dần mức độ vận động.
Các bài tập phù hợp:
- Gập – duỗi gối có kiểm soát: Ngồi trên giường hoặc ghế, nhẹ nhàng gập gối tới góc an toàn (không gập sâu nếu còn đau), sau đó duỗi thẳng.
- Bài tập trượt gót chân (heel slide): Nằm ngửa, trượt gót chân về phía mông rồi duỗi thẳng ra, giúp tăng dần độ gập gối.
- Duỗi gối khi ngồi: Ngồi trên ghế, duỗi thẳng gối về phía trước, giữ vài giây rồi co lại.
Lưu ý:
- Không cố gắng gập gối sâu khi xương chưa liền chắc.
- Nếu đau, sưng tăng hoặc có dấu hiệu bất thường, cần báo ngay cho bác sĩ.
Giai đoạn 6–12 tuần sau mổ
Mục tiêu: Phục hồi hoàn toàn biên độ vận động khớp gối, tăng sức mạnh và sự dẻo dai cho chân.
Đặc điểm:
- Xương bánh chè đã liền chắc hơn, người bệnh có thể tập các động tác chịu lực và vận động chức năng nhiều hơn.
- Có thể bắt đầu bỏ nẹp dần (tùy vào tiến triển và chỉ định bác sĩ).
Các bài tập phù hợp:
- Đạp xe tại chỗ: Bắt đầu với yên cao, không kháng lực để khớp gối vận động nhẹ nhàng và tăng dần biên độ gập.
- Squat nhẹ (mini squat): Đứng thẳng, hạ thấp người nhẹ nhàng (gập gối không quá sâu), giữ vài giây rồi đứng thẳng lên.
- Lên xuống bậc thấp (step-up): Bước lên bậc cao 10–15 cm, sau đó bước xuống, lặp lại với mỗi chân.
- Tập thăng bằng: Đứng một chân, giữ thăng bằng trên mặt phẳng vững chắc.
Dấu hiệu phục hồi tốt: Gối có thể gập trên 90–110 độ, chịu lực tốt khi đi lại, giảm sưng đau rõ rệt.
Giai đoạn sau 3 tháng
Mục tiêu: Trở lại các hoạt động sinh hoạt, làm việc, thể thao nhẹ nhàng, lấy lại sức mạnh và độ bền của chi dưới.
Đặc điểm:
- Khớp gối đã phục hồi gần như bình thường, người bệnh có thể tham gia các hoạt động hàng ngày với cường độ tăng dần.
- Nếu tiến triển tốt, có thể bắt đầu tập các môn thể thao nhẹ.
Các hoạt động phù hợp:
- Đi bộ nhanh, chạy chậm: Bắt đầu với cường độ thấp, tăng dần theo sức chịu đựng.
- Thể thao nhẹ nhàng: Đạp xe ngoài trời, bơi lội, yoga…
- Tập tăng cường sức mạnh: Các bài tập chuyên sâu cho cơ đùi, cơ mông, kéo giãn nhẹ nhàng để phòng ngừa dính khớp.
Lưu ý:
- Chỉ nên tập luyện mạnh hoặc trở lại thể thao đối kháng khi được bác sĩ đánh giá, cho phép.
- Tiếp tục duy trì tập luyện hàng ngày để khớp gối linh hoạt, bền bỉ.
Những sai lầm thường gặp khi tập luyện sau mổ xương bánh chè
- Tập quá sớm, quá mạnh: Nhiều người sốt ruột muốn hồi phục nhanh nên tập nặng hoặc bỏ nẹp sớm, dễ gây di lệch xương, tái tổn thương.
- Gập gối sâu khi xương chưa liền: Việc cố gắng gập sâu có thể làm bung nẹp, di lệch xương bánh chè hoặc đứt chỉ phẫu thuật.
- Bỏ tập khi hết đau tạm thời: Không duy trì tập luyện đều đặn sẽ khiến khớp gối cứng trở lại, teo cơ nhanh chóng.
- Tự tập theo các clip trên mạng mà không có hướng dẫn chuyên môn: Dễ gây chấn thương, tập sai kỹ thuật, làm chậm phục hồi.
Dấu hiệu cần ngừng tập và đi khám ngay
- Đau tăng dần khi tập luyện, không thuyên giảm dù đã nghỉ ngơi
- Sưng, nóng, đỏ quanh khớp gối
- Khả năng vận động hạn chế rõ rệt so với trước
- Cảm giác lỏng khớp, lệch xương bánh chè, hoặc có tiếng kêu bất thường khi vận động
- Sốt, chảy dịch tại vết mổ
Khi gặp các dấu hiệu trên, cần ngừng tập ngay và tái khám bác sĩ để được kiểm tra, xử trí kịp thời.
Kết luận
Tập luyện sau mổ xương bánh chè là yếu tố then chốt quyết định kết quả điều trị và khả năng vận động về sau. Người bệnh cần kiên trì tập đúng giai đoạn, đúng kỹ thuật, không nóng vội, kết hợp tái khám định kỳ để được đánh giá và điều chỉnh phác đồ khi cần. Phục hồi chức năng đúng cách không chỉ giúp bạn sớm trở lại sinh hoạt bình thường, mà còn hạn chế tối đa biến chứng, nâng cao chất lượng sống.
Nếu bạn hoặc người thân đang trong quá trình hồi phục sau mổ xương bánh chè, hãy liên hệ với Phòng khám Xương Khớp Cao Khang để được tư vấn, thăm khám và hướng dẫn tập luyện phù hợp nhất với tình trạng của mình.
