Lật cổ chân, hay còn gọi là bong gân cổ chân, là một dạng chấn thương rất phổ biến khi vận động, chơi thể thao hoặc đi lại trên bề mặt không bằng phẳng. Tình trạng này xảy ra khi dây chằng quanh khớp cổ chân bị kéo giãn quá mức hoặc rách một phần do bàn chân bị xoay vặn đột ngột, thường là xoay vào trong. Triệu chứng thường gặp bao gồm: đau, sưng nề, bầm tím và khó vận động cổ chân.
Quấn băng sau khi bị lật cổ chân là một biện pháp quan trọng nhằm giúp giảm đau, giảm sưng tấy, cố định vùng khớp bị tổn thương và hỗ trợ quá trình hồi phục nhanh hơn, đồng thời hạn chế nguy cơ biến chứng như lỏng khớp hoặc lật cổ chân tái phát.
Khi nào nên và không nên quấn băng cổ chân?
Trường hợp nên quấn băng
Quấn băng cổ chân nên áp dụng với các trường hợp lật cổ chân mức độ nhẹ (bong gân độ 1), khi chỉ có đau vừa phải, sưng nhẹ, khớp vẫn vững và người bệnh có thể đi lại được dù hơi khó chịu. Đây là biện pháp sơ cứu hữu ích sau khi bị chấn thương nhẹ khi sinh hoạt hằng ngày hoặc chơi thể thao.
Trường hợp không nên tự quấn băng
Không nên tự ý quấn băng khi có các dấu hiệu nghiêm trọng như: đau dữ dội, sưng to nhanh chóng, bầm tím lan rộng, khớp cổ chân biến dạng hoặc không thể chịu lực, không đi lại được. Những dấu hiệu này có thể gợi ý gãy xương hoặc trật khớp, cần đến cơ sở y tế để được khám và xử trí chuyên sâu.
Chuẩn bị trước khi quấn băng cổ chân
- Để quấn băng cổ chân hiệu quả và an toàn, cần chuẩn bị:
- Băng thun đàn hồi hoặc băng vải co giãn (chiều rộng 5–7,5 cm)
- Kéo để cắt băng (nếu dùng băng cuộn dài)
- Gạc mỏng để lót nếu vùng da bị xây xước
- Gối hoặc vật kê chân giúp cổ chân thoải mái và giữ ở tư thế 90 độ
Trước khi quấn băng, nên cho chân nghỉ ngơi, kê cao và chườm lạnh vùng bị chấn thương khoảng 10–15 phút để giảm sưng đau. Thời điểm quấn băng phù hợp nhất là ngay sau khi xảy ra chấn thương hoặc khi bắt đầu có triệu chứng đau, sưng.
Hướng dẫn cách quấn băng khi bị lật cổ chân đúng kỹ thuật
Nguyên tắc chung khi quấn băng
Khi quấn băng cổ chân, phải luôn giữ cổ chân ở tư thế vuông góc 90 độ so với cẳng chân (tư thế “người đi bộ”). Lực quấn băng vừa phải, đủ cố định nhưng không gây tê, không cản trở tuần hoàn máu. Quấn băng từ phía đầu ngón chân lên trên cổ chân để giúp ngăn sưng nề lan rộng.
Các bước quấn băng cổ chân cơ bản
- Bước 1: Quấn cố định mu bàn chân: Bắt đầu bằng việc quấn 1–2 vòng quanh mu bàn chân (dưới các ngón) để tạo điểm tựa chắc chắn cho băng.
- Bước 2: Quấn hình số 8 qua cổ chân và gót: Từ mu bàn chân, kéo băng chéo lên qua cổ chân, vòng ra sau gót chân, rồi trở lại phía mu bàn chân tạo thành hình số 8. Lặp lại thao tác này 2–3 lần để tăng độ ổn định cho khớp.
- Bước 3: Gia cố quanh cổ chân: Tiếp tục quấn 1–2 vòng quanh cổ chân (phía trên mắt cá) để tăng cường cố định vùng tổn thương.
- Bước 4: Kiểm tra tuần hoàn sau quấn: Sau khi quấn xong, kiểm tra đầu ngón chân hồng ấm, không tê bì, không tím tái. Nếu cảm thấy tê, đau tăng hoặc khó chịu, cần nới lỏng băng ngay lập tức.
Thông thường, sau khi bị lật cổ chân, nên quấn băng cố định liên tục trong 24–72 giờ đầu, thời gian quấn băng mỗi ngày từ 8–12 tiếng (tháo khi ngủ). Không nên quấn băng quá lâu, vì có thể làm yếu cơ hoặc giảm tuần hoàn máu vùng cổ chân. Khi triệu chứng giảm rõ rệt, có thể giảm tần suất quấn băng và bắt đầu tập vận động nhẹ.
Dấu hiệu quấn băng đúng và sai
Quấn băng đúng kỹ thuật sẽ giúp người bệnh cảm thấy dễ chịu hơn, giảm đau và hỗ trợ di chuyển nhẹ nhàng hơn. Nếu quấn quá chặt, có thể gây tê bì, tím đầu ngón, tăng đau hoặc thậm chí gây sưng nề tăng lên do cản trở tuần hoàn máu.
Các kiểu quấn băng cổ chân thường dùng
- Quấn băng cổ chân kiểu số 8: Đây là kiểu quấn phổ biến nhất với chấn thương cổ chân do giúp cố định tốt cả khớp cổ chân và phần gót. Kiểu quấn số 8 phù hợp cho trường hợp bong gân mức độ nhẹ đến vừa, hoặc khi cần hỗ trợ vận động mà vẫn đảm bảo an toàn.
- Quấn băng cố định đơn giản: Với những trường hợp chỉ bị sưng nhẹ, cần hỗ trợ sinh hoạt hằng ngày, có thể áp dụng kiểu quấn quanh cổ chân đơn giản, dễ thực hiện, phù hợp với người lớn tuổi hoặc trẻ em.
- Quấn băng bằng băng dán thể thao: Kinesio tape là loại băng dán co giãn, giúp nâng đỡ cơ khớp mà vẫn cho phép vận động linh hoạt, thường được dùng cho người chơi thể thao hoặc vận động viên muốn quay lại hoạt động sớm nhưng vẫn cần bảo vệ cổ chân.
Các biện pháp hỗ trợ khác
Để quá trình hồi phục nhanh hơn, ngoài việc quấn băng, cần phối hợp:
- Nghỉ ngơi hoàn toàn trong 1–2 ngày đầu, kê cao chân khi nằm/ngồi
- Chườm lạnh 10–15 phút mỗi 2–3 giờ trong 48 giờ đầu để giảm sưng
- Tập vận động nhẹ sau giai đoạn đau cấp để tránh cứng khớp, tăng sức mạnh dây chằng
- Mang giày dép đế mềm, chắc chắn trong giai đoạn hồi phục để bảo vệ cổ chân
Những sai lầm thường gặp khi quấn băng cổ chân
Một số sai lầm phổ biến mà người bệnh thường gặp khi tự quấn băng:
- Quấn quá chặt: Dễ gây tê liệt, giảm tuần hoàn, thậm chí hoại tử mô nếu kéo dài
- Quấn không đúng vị trí: Không cố định được vùng dây chằng bị tổn thương
- Lạm dụng quấn băng quá lâu: Làm yếu cơ quanh cổ chân, tăng nguy cơ tái phát
- Chủ quan không đi khám khi có dấu hiệu nặng: Có thể bỏ sót gãy xương hoặc trật khớp, dẫn đến biến chứng nghiêm trọng
Bạn nên đến ngay cơ sở y tế khi:
- Đau không giảm sau 3–5 ngày quấn băng và chăm sóc
- Sưng đau tái phát nhiều lần hoặc cảm giác lỏng lẻo khớp cổ chân
- Cảm giác lật cổ chân nhiều lần khi đi lại
- Có dấu hiệu biến dạng, bầm tím lan rộng, hoặc nghi ngờ gãy xương
Kết luận
Quấn băng là biện pháp quan trọng và hiệu quả trong xử trí lật cổ chân mức độ nhẹ – vừa, giúp giảm đau, giảm sưng và bảo vệ dây chằng trong quá trình hồi phục. Tuy nhiên, cần thực hiện đúng kỹ thuật, không lạm dụng, và kết hợp các biện pháp hỗ trợ khác để đạt hiệu quả tối ưu. Đối với các trường hợp nghi ngờ nặng hoặc có dấu hiệu bất thường, hãy chủ động đi khám bác sĩ chuyên khoa xương khớp để được chẩn đoán và điều trị kịp thời, tránh biến chứng lâu dài.
