Xẹp đốt sống: Nguyên nhân, triệu chứng và điều trị hiệu quả

Xẹp đốt sống là gì?

Xẹp đốt sống là tình trạng thân đốt sống bị lún xuống, mất đi một phần hoặc toàn bộ chiều cao so với cấu trúc bình thường. Đây là một loại tổn thương cột sống khá phổ biến, nhất là ở người lớn tuổi, người bị loãng xương hoặc sau các chấn thương. Khi xẹp, thân đốt sống không còn đủ khả năng nâng đỡ cơ thể, làm thay đổi đường cong sinh lý của cột sống, từ đó ảnh hưởng nghiêm trọng đến tư thế, khả năng vận động và chất lượng sống của người bệnh.

Khác với gãy xương thông thường, xẹp đốt sống thường xảy ra âm thầm, tiến triển từ từ và nhiều trường hợp bệnh nhân không nhận biết ngay cho đến khi xuất hiện đau lưng dữ dội hoặc biến dạng rõ rệt. Vị trí thường gặp nhất là các đốt sống ngực (T6–T12) và thắt lưng (L1–L4).

Phân loại xẹp đốt sống

Phân loại theo nguyên nhân

• Xẹp đốt sống do loãng xương: Thường gặp nhất ở phụ nữ sau mãn kinh và người cao tuổi, khi mật độ xương giảm làm xương yếu đi, dễ lún xẹp ngay cả với những va chạm rất nhẹ.
• Xẹp đốt sống do chấn thương: Gặp ở người trẻ hơn, sau các tai nạn mạnh như ngã, tai nạn giao thông, chơi thể thao quá sức…
• Xẹp đốt sống do bệnh lý: Xuất hiện khi trong thân đốt sống có khối u (nguyên phát hoặc di căn), viêm nhiễm hoặc các bệnh lý ác tính như đa u tủy xương.

Phân loại theo hình thái xẹp

• Xẹp hình chêm (wedge fracture): Mặt trước thân đốt sống bị lún nhiều hơn mặt sau, tạo hình chêm, thường gây gù lưng.
• Xẹp hai mặt (biconcave fracture): Hai mặt trên và dưới thân đốt sống bị lõm vào, thân đốt có hình dáng “cá” (fish vertebra).
• Xẹp toàn bộ thân đốt sống (crush fracture): Cả thân đốt bị lún xuống, mất gần như hoàn toàn chiều cao, thường nặng nhất.

Phân loại theo mức độ

• Xẹp nhẹ: Chiều cao thân đốt giảm dưới 20% so với bình thường.
• Xẹp trung bình: Giảm từ 20–40%.
• Xẹp nặng: Giảm trên 40%.

Nguyên nhân gây xẹp đốt sống

Có nhiều nguyên nhân dẫn đến xẹp đốt sống, trong đó phổ biến nhất là loãng xương. Loãng xương khiến cấu trúc xương trở nên mỏng, giòn, dễ lún hoặc gãy dù chỉ với chấn thương nhỏ hoặc vận động bình thường. Phụ nữ sau mãn kinh, người lớn tuổi, người mắc các bệnh lý mãn tính, dùng corticoid kéo dài là nhóm nguy cơ cao.

Ngoài ra, các tai nạn sinh hoạt, tai nạn lao động hoặc giao thông cũng có thể gây xẹp đốt sống, nhất là khi có lực tác động trực tiếp lên cột sống.

Bên cạnh đó, các bệnh lý nền như ung thư di căn xương, đa u tủy xương, viêm tủy xương, nhiễm trùng cột sống cũng có thể làm xương yếu đi, dễ xẹp. Lối sống ít vận động, thiếu canxi – vitamin D, hút thuốc lá, nghiện rượu cũng là yếu tố nguy cơ.

Triệu chứng xẹp đốt sống thường gặp

Triệu chứng sớm

Triệu chứng phổ biến nhất là đau lưng đột ngột hoặc âm ỉ vùng cột sống bị xẹp. Đau thường tăng khi người bệnh đứng lâu, ngồi lâu, mang vác vật nặng hoặc vận động cột sống. Khi nằm nghỉ ngơi, cảm giác đau thường dịu lại. Một số trường hợp chỉ cảm thấy mỏi lưng, hơi khó chịu nên dễ chủ quan bỏ qua.

Triệu chứng muộn

Nếu không được điều trị kịp thời, xẹp đốt sống sẽ dẫn đến giảm chiều cao rõ rệt, dáng đi, dáng đứng thay đổi, xuất hiện gù lưng hoặc lệch vẹo cột sống. Vận động cột sống bị hạn chế, cúi – xoay người khó khăn. Trường hợp xẹp nặng hoặc nhiều đốt liên tiếp, người bệnh có thể đau lan ra vai, hông, tê yếu hai chân nếu có chèn ép thần kinh.

Khi nào cần đi khám ngay?

• Đau lưng dữ dội, không rõ nguyên nhân, đặc biệt ở người đã có tiền sử loãng xương, ung thư, chấn thương.
• Đau lưng kéo dài nhiều tuần không cải thiện dù đã nghỉ ngơi.
• Có dấu hiệu yếu cơ, tê bì, mất kiểm soát tiểu tiện, đại tiện (nguy cơ tổn thương thần kinh).

Xẹp đốt sống có nguy hiểm không?

Xẹp đốt sống ảnh hưởng trực tiếp đến cấu trúc và chức năng của cột sống, làm giảm khả năng vận động, giảm chất lượng sống, gây biến dạng thân hình (gù lưng, lệch người). Nhiều trường hợp phải sống chung với đau lưng mạn tính kéo dài, khó khăn khi vận động, sinh hoạt. Đặc biệt, xẹp đốt sống làm tăng nguy cơ chèn ép tủy sống hoặc rễ thần kinh, có thể gây liệt, mất cảm giác nếu không can thiệp kịp thời. Biến chứng khác như viêm phổi do giảm khả năng hô hấp, loét tì đè do ít vận động cũng có thể xảy ra ở người cao tuổi.

Các phương pháp điều trị xẹp đốt sống

Điều trị bảo tồn

Bảo tồn là lựa chọn ưu tiên cho phần lớn ca xẹp đốt sống do loãng xương không biến chứng:

• Nghỉ ngơi hợp lý: Hạn chế vận động mạnh, tránh cúi – xoay người đột ngột trong giai đoạn đau cấp.
• Thuốc giảm đau, kháng viêm: Paracetamol, NSAIDs giúp giảm đau, cải thiện vận động.
• Điều trị loãng xương: Sử dụng thuốc chống hủy xương (bisphosphonates), bổ sung canxi – vitamin D, thay đổi lối sống tích cực.
• Đeo đai lưng chỉnh hình: Giúp cố định cột sống, giảm đau và phòng ngừa tổn thương thêm.
• Vật lý trị liệu – phục hồi chức năng: Hướng dẫn bài tập phù hợp giúp phục hồi sức mạnh cơ, cải thiện thăng bằng, giảm nguy cơ xẹp thêm.

Điều trị can thiệp

Khi điều trị bảo tồn không cải thiện hoặc xẹp đốt sống gây đau nhiều, ảnh hưởng vận động, có thể chỉ định các thủ thuật bơm xi măng sinh học:

• Vertebroplasty: Bơm xi măng vào thân đốt sống qua kim nhỏ dưới hướng dẫn của X-quang, giúp cố định cấu trúc xương, giảm đau nhanh.
• Kyphoplasty: Tạo khoang trong thân đốt sống bằng bóng, sau đó bơm xi măng vào, vừa giảm đau vừa có thể giúp phục hồi chiều cao phần nào cho đốt sống.

Đây là các thủ thuật ít xâm lấn, thời gian hồi phục nhanh, phù hợp với người lớn tuổi, nguy cơ phẫu thuật cao.

Điều trị phẫu thuật

Chỉ định phẫu thuật đặt ra khi xẹp đốt sống đi kèm chèn ép thần kinh, tủy sống, không đáp ứng các phương pháp trên, hoặc nguyên nhân do u xương, viêm nhiễm nặng. Phẫu thuật có thể bao gồm giải phóng chèn ép thần kinh, nắn chỉnh và cố định cột sống bằng vít, nẹp chuyên dụng.

Xẹp đốt sống bao lâu thì lành?

Thời gian hồi phục sau xẹp đốt sống tùy mức độ tổn thương, tuổi tác, nguyên nhân và khả năng tuân thủ điều trị. Thông thường:

• Xẹp nhẹ – trung bình: Nếu điều trị tốt, giảm đau và phục hồi sau 6–12 tuần, có thể vận động nhẹ trở lại sau 2–4 tuần.
• Xẹp nặng hoặc nhiều đốt: Hồi phục kéo dài hơn, có thể từ 3–6 tháng. Người lớn tuổi, người có loãng xương nặng thường lành chậm hơn.
• Các yếu tố giúp lành nhanh: phát hiện sớm, điều trị đúng, tập luyện phục hồi sớm, dinh dưỡng đầy đủ.

Chăm sóc và phục hồi sau xẹp đốt sống

• Sinh hoạt, nghỉ ngơi hợp lý: Hạn chế ngồi lâu, cúi – xoay vặn mạnh, tránh bê nặng. Đảm bảo giấc ngủ tốt, chọn nệm phẳng, tư thế nằm đúng.
• Tập luyện: Khi cơn đau đã giảm, nên bắt đầu các bài tập phục hồi nhẹ nhàng như vận động cột sống trong tầm đau chịu được, tập thở sâu, tập cơ lưng – bụng. Nên có sự hướng dẫn của chuyên gia vật lý trị liệu.
• Tư thế đúng: Luôn giữ lưng thẳng khi ngồi, đứng. Tránh tư thế xấu dễ làm tăng gù lưng.
• Dinh dưỡng: Ăn giàu canxi (sữa, cá nhỏ, tôm, đậu…), vitamin D (phơi nắng sáng, cá biển…), tăng cường rau xanh, hạn chế rượu bia, thuốc lá.
• Theo dõi tái khám: Đánh giá tiến triển, phát hiện sớm biến chứng hoặc xẹp thêm đốt sống khác.

Phòng ngừa xẹp đốt sống tái phát

• Tầm soát loãng xương: Đo mật độ xương định kỳ, điều trị sớm khi có dấu hiệu.
• Vận động hợp lý: Tập các môn tăng sức mạnh cơ, thăng bằng, cải thiện linh hoạt như yoga, đi bộ, bơi lội. Tránh vận động quá sức hoặc sai tư thế.
• Bổ sung canxi – vitamin D: Đúng liều lượng theo chỉ định bác sĩ, tránh tự ý uống quá liều.
• Phòng té ngã: Đảm bảo không gian sống an toàn, đủ sáng, loại bỏ vật trơn trượt, mang giày dép bám tốt.
• Khám sức khỏe định kỳ: Đặc biệt ở người cao tuổi, phụ nữ sau mãn kinh, người từng bị xẹp đốt sống.

Kết luận

Xẹp đốt sống là tình trạng phổ biến, đặc biệt ở người lớn tuổi, phụ nữ sau mãn kinh và những người có nguy cơ loãng xương. Phát hiện sớm, điều trị đúng và phục hồi chức năng đầy đủ là chìa khóa giúp người bệnh sớm lấy lại vận động, hạn chế biến chứng, nâng cao chất lượng sống. Khi có bất kỳ triệu chứng đau lưng bất thường nào, bạn nên đến các cơ sở y tế, phòng khám chuyên khoa xương khớp để được thăm khám và tư vấn kịp thời.

Phòng khám xương khớp Cao Khang – địa chỉ tin cậy với đội ngũ bác sĩ giàu kinh nghiệm, trang thiết bị hiện đại, sẵn sàng đồng hành cùng bạn trong chẩn đoán, điều trị và chăm sóc các bệnh lý về xương khớp – cột sống.