Chuột rút là tình trạng khá phổ biến trong thai kỳ, đặc biệt ở tam cá nguyệt thứ hai và thứ ba. Các cơn chuột rút thường xuất hiện đột ngột vào ban đêm, gây đau nhói ở bắp chân hoặc bàn chân, khiến nhiều mẹ bầu mất ngủ và mệt mỏi. Thống kê cho thấy hơn 50% phụ nữ mang thai từng gặp hiện tượng này ít nhất một lần.
Dù không quá nguy hiểm, chuột rút nếu kéo dài vẫn ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống và tâm lý của mẹ bầu, vì vậy việc hiểu rõ nguyên nhân và cách phòng ngừa là rất cần thiết.
Nguyên nhân bà bầu bị chuột rút
Thay đổi hormone trong thai kỳ
Trong quá trình mang thai, cơ thể mẹ bầu sản sinh nhiều hormone hơn bình thường, đặc biệt là hormone progesterone. Sự thay đổi này có thể tác động đến hệ thần kinh và cơ bắp, khiến các cơ dễ bị kích thích, co rút bất thường. Ngoài ra, sự giữ nước và thay đổi nội tiết tố cũng làm ảnh hưởng đến quá trình truyền tín hiệu thần kinh đến các cơ, làm tăng nguy cơ bị chuột rút.
Tăng cân, áp lực lên cơ và mạch máu
Thai nhi phát triển đồng nghĩa với việc trọng lượng cơ thể mẹ tăng nhanh, tạo áp lực lớn lên đôi chân – đặc biệt là các cơ vùng bắp chân. Bên cạnh đó, tử cung ngày càng lớn dần sẽ chèn ép lên mạch máu ở vùng chậu, làm giảm lưu thông máu đến chân, khiến các cơ ở chân dễ bị thiếu oxy, dẫn đến hiện tượng co rút đột ngột.
Thiếu hụt vi chất dinh dưỡng (canxi, magie, kali, vitamin B6…)
Một nguyên nhân phổ biến khác khiến bà bầu bị chuột rút là do thiếu hụt một số khoáng chất thiết yếu như canxi, magie, kali và vitamin B6. Trong thai kỳ, nhu cầu các vi chất này tăng cao để phục vụ cho sự phát triển của thai nhi. Nếu chế độ ăn không đủ hoặc hấp thu kém, cơ thể sẽ “rút” khoáng chất từ các cơ, gây mất cân bằng điện giải và tăng nguy cơ bị chuột rút.
Tuần hoàn máu kém, tử cung lớn chèn ép mạch máu
Tử cung phát triển nhanh trong những tháng giữa và cuối thai kỳ có thể gây chèn ép tĩnh mạch chủ dưới – mạch máu lớn đưa máu từ chân về tim. Điều này làm cho máu lưu thông về chân kém hơn, các chất chuyển hóa không được đào thải hết, tạo cảm giác nặng chân và dễ dẫn đến chuột rút, đặc biệt là khi mẹ bầu nằm hoặc ngồi lâu một tư thế.
Hoạt động thể chất không hợp lý, tư thế sai
Việc vận động quá sức hoặc ngồi, đứng, làm việc trong thời gian dài mà không thay đổi tư thế cũng là yếu tố góp phần gây chuột rút ở mẹ bầu. Cơ bắp khi phải làm việc quá tải hoặc thiếu vận động đều có nguy cơ bị co rút đột ngột, nhất là vào buổi tối khi nghỉ ngơi.
Một số nguyên nhân khác
Ngoài những yếu tố kể trên, một số nguyên nhân khác như thời tiết lạnh, mất nước, căng thẳng, lo lắng, mặc quần áo hoặc giày dép chật… cũng có thể làm gia tăng tình trạng mẹ bầu bị chuột rút.
Dấu hiệu nhận biết và mức độ nguy hiểm
Biểu hiện thường gặp
Chuột rút ở mẹ bầu thường xuất hiện đột ngột, nhất là vào ban đêm hoặc sáng sớm khi đang ngủ. Mẹ bầu có cảm giác đau nhói, cơ bị co cứng, không cử động được, thường gặp nhất ở bắp chân, bàn chân, đôi khi lan lên đùi. Cơn đau thường kéo dài từ vài giây đến vài phút, sau đó cảm giác đau mỏi vẫn còn âm ỉ.
Khi nào chuột rút là dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm?
Hầu hết các trường hợp chuột rút khi mang thai đều lành tính, không gây nguy hiểm. Tuy nhiên, nếu mẹ bầu bị chuột rút kèm theo sưng đau bất thường ở một bên chân, da đỏ nóng, khó chịu kéo dài, hoặc đau dữ dội kèm khó thở, chóng mặt, thì đây có thể là dấu hiệu của bệnh lý mạch máu (huyết khối tĩnh mạch sâu, tắc mạch…) và cần đi khám ngay lập tức.
Các trường hợp cần đi khám bác sĩ
- Chuột rút kéo dài, tăng dần về mức độ và tần suất
- Đau kèm theo sưng, đỏ, nóng ở chân
- Đau không giảm sau khi xử lý thông thường
- Xuất hiện thêm triệu chứng khác như đau ngực, khó thở, tim đập nhanh…
Cách xử lý khi bà bầu bị chuột rút
Khi bị chuột rút, mẹ bầu không nên quá lo lắng mà hãy bình tĩnh thực hiện các biện pháp xử lý sau:
Xử lý nhanh tại chỗ
Ngay khi cảm nhận cơn chuột rút, hãy duỗi thẳng chân bị đau, nhẹ nhàng kéo các ngón chân hướng về phía đầu. Nếu chuột rút ở bắp chân, dùng tay xoa bóp nhẹ nhàng vùng cơ bị co rút để giúp máu lưu thông tốt hơn.
Bài tập giãn cơ
Một số động tác đơn giản có thể giúp giảm đau nhanh chóng như:
- Đứng dậy, đặt hai tay vịn vào tường, chân bị chuột rút để thẳng phía sau, chân còn lại bước lên trước, rồi từ từ dồn lực vào bàn chân phía trước để kéo giãn cơ bắp chân.
- Xoay cổ chân nhẹ nhàng hoặc dùng khăn vải vòng qua lòng bàn chân rồi kéo nhẹ về phía mình.
Xoa bóp, chườm ấm
Sau khi cơn đau dịu lại, hãy xoa bóp cơ bị chuột rút trong vài phút hoặc chườm ấm lên vị trí này để cơ được thư giãn, tăng lưu thông máu và phòng ngừa tái phát.
Hít thở sâu, thay đổi tư thế
Hít thở chậm, sâu sẽ giúp thư giãn toàn bộ cơ thể, làm dịu cơn đau. Ngoài ra, sau khi hết chuột rút, mẹ bầu nên thay đổi tư thế nằm/ngồi, tránh duy trì một tư thế quá lâu.
Phòng ngừa chuột rút ở bà bầu
- Bổ sung dinh dưỡng hợp lý: Duy trì chế độ ăn đầy đủ và cân đối các nhóm chất, chú trọng bổ sung canxi, magie, kali và vitamin nhóm B thông qua rau xanh, trái cây, sữa và các sản phẩm từ sữa, hạt, cá nhỏ, đậu phụ, chuối, cam, khoai tây, bí đỏ… Trường hợp cần thiết, mẹ bầu nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng thêm viên bổ sung.
- Uống đủ nước mỗi ngày: Đảm bảo cung cấp cho cơ thể khoảng 1,5–2 lít nước/ngày giúp hạn chế tình trạng mất nước, từ đó giảm nguy cơ co rút cơ và chuột rút khi mang thai.
- Vận động nhẹ nhàng, phù hợp: Thường xuyên đi bộ, tập yoga bầu, bơi lội hoặc thực hiện các động tác duỗi cơ chân nhẹ nhàng giúp tăng tuần hoàn máu, giữ cho cơ bắp dẻo dai và giảm rõ rệt nguy cơ chuột rút.
- Nghỉ ngơi đúng cách, thay đổi tư thế hợp lý: Tránh đứng hoặc ngồi quá lâu, không ngồi bắt chéo chân. Khi ngủ, nên nằm nghiêng bên trái và kê gối dưới chân để giảm áp lực lên mạch máu, hỗ trợ máu lưu thông tốt hơn.
- Lựa chọn giày dép phù hợp: Hạn chế đi giày cao gót, ưu tiên giày mềm, vừa chân, đế thấp để giảm áp lực lên bắp chân; tránh mặc quần áo hoặc tất quá chật gây cản trở tuần hoàn máu.
- Thư giãn cơ bắp trước khi ngủ: Tắm nước ấm hoặc ngâm chân với nước ấm pha muối trước khi đi ngủ giúp cơ bắp được thư giãn, từ đó hạn chế tình trạng chuột rút về đêm.
Kết luận
Chuột rút là tình trạng rất thường gặp ở bà bầu và phần lớn là lành tính, không nguy hiểm. Tuy nhiên, hiểu rõ nguyên nhân, cách xử lý và phòng ngừa đúng cách sẽ giúp mẹ bầu yên tâm trải qua thai kỳ khỏe mạnh, dễ chịu hơn. Hãy xây dựng chế độ ăn uống, vận động hợp lý, nghỉ ngơi đầy đủ và luôn lắng nghe cơ thể mình. Nếu có bất kỳ dấu hiệu bất thường nào, đừng ngần ngại đến gặp bác sĩ để được tư vấn, hỗ trợ kịp thời.
