Xẹp đĩa đệm là gì?
Xẹp đĩa đệm là tình trạng đĩa đệm – bộ phận nằm giữa hai đốt sống – bị mất chiều cao do thoái hóa, mất nước hoặc tổn thương cấu trúc, khiến khoảng cách giữa các đốt sống hẹp lại. Khi đĩa đệm không còn giữ được độ đàn hồi và khả năng chịu lực, cột sống sẽ mất đi sự linh hoạt, dễ đau, cứng và có thể ảnh hưởng đến rễ thần kinh.
Đĩa đệm giữ vai trò quan trọng như bộ “giảm xóc” của cột sống, giúp các đốt sống chuyển động êm ái. Nếu đĩa đệm bị xẹp, chức năng này suy giảm, dẫn tới đau nhức, hạn chế vận động, làm giảm chất lượng cuộc sống.
Xẹp đĩa đệm có thể xuất hiện ở bất kỳ vị trí nào trên cột sống, nhưng phổ biến nhất là:
- Xẹp đĩa đệm cột sống cổ: Hay gặp ở những người làm việc bàn giấy, thường xuyên cúi nhìn màn hình, sử dụng điện thoại.
- Xẹp đĩa đệm cột sống thắt lưng: Là vị trí chịu nhiều áp lực nhất của cột sống, dễ bị tổn thương ở người lao động nặng, ngồi nhiều hoặc thừa cân.
Nguyên nhân gây xẹp đĩa đệm
Xẹp đĩa đệm thường không xảy ra đột ngột mà là kết quả của nhiều yếu tố tác động lâu dài:
- Thoái hóa theo tuổi tác: Khi tuổi càng cao, đĩa đệm dần mất nước, giảm đàn hồi, dễ bị xẹp. Đây là nguyên nhân phổ biến nhất.
- Lao động nặng, sai tư thế: Thường xuyên khuân vác, bưng bê nặng, cúi hoặc vặn mình sai tư thế khiến đĩa đệm bị nén ép, tăng nguy cơ tổn thương.
- Ít vận động, ngồi nhiều: Người làm việc văn phòng, lái xe, học sinh – sinh viên ít vận động, ngồi lâu một chỗ, khiến dinh dưỡng nuôi đĩa đệm kém, đẩy nhanh quá trình thoái hóa.
- Chấn thương cột sống: Tác động mạnh từ tai nạn, ngã, va đập gây rách vòng sợi, mất nước ở nhân nhầy, dẫn tới xẹp đĩa đệm.
- Thừa cân – béo phì: Trọng lượng cơ thể lớn tạo áp lực lên cột sống, lâu ngày làm đĩa đệm bị “ép mỏng”.
- Biến chứng sau phồng/thoát vị đĩa đệm: Nếu không điều trị đúng cách, phồng đĩa đệm hoặc thoát vị lâu ngày có thể dẫn tới xẹp đĩa đệm.
Triệu chứng xẹp đĩa đệm thường gặp
Triệu chứng của xẹp đĩa đệm phụ thuộc vào vị trí và mức độ tổn thương:
- Đau âm ỉ vùng cổ, lưng hoặc thắt lưng: Cảm giác đau nhức, nặng vùng cột sống, có thể xuất hiện liên tục hoặc từng đợt.
- Cứng cột sống, hạn chế vận động: Khó xoay, cúi hoặc duỗi lưng vào buổi sáng hoặc sau khi ngồi lâu.
- Đau tăng khi vận động: Đứng, ngồi lâu, mang vác nặng, vận động mạnh khiến đau tăng lên.
- Tê bì, đau lan: Nếu xẹp đĩa đệm chèn ép rễ thần kinh, có thể gây tê, đau lan xuống tay (nếu ở cổ) hoặc xuống mông, chân (nếu ở thắt lưng).
- Triệu chứng theo vị trí:
- Xẹp đĩa đệm cổ: Đau lan vai, gáy, tê tay.
- Xẹp đĩa đệm thắt lưng: Đau thắt lưng, tê mông, đùi, chân.
Xẹp đĩa đệm có nguy hiểm không?
Tùy theo mức độ, xẹp đĩa đệm có thể chỉ gây đau nhẹ, khó chịu hoặc tiến triển thành những vấn đề nghiêm trọng hơn:
- Trường hợp nhẹ: Đau lưng âm ỉ, vận động hơi khó khăn, chưa ảnh hưởng nhiều đến sinh hoạt.
- Trường hợp nặng: Xẹp nhiều, chèn ép rễ thần kinh, có thể gây đau kéo dài, tê liệt, yếu cơ, thậm chí mất khả năng vận động bình thường.
- Biến chứng lâu dài: Nếu xẹp đĩa đệm không được phát hiện và điều trị sớm, tình trạng này có thể dẫn đến nhiều biến chứng nguy hiểm như: Thoái hóa cột sống, Thoát vị đĩa đệm, Hẹp ống sống, Rối loạn vận động, rối loạn đại tiểu tiện…
Vì vậy, phát hiện và điều trị sớm giúp phòng tránh biến chứng, bảo vệ chức năng cột sống lâu dài.
Các phương pháp điều trị xẹp đĩa đệm
Điều trị bảo tồn
- Nghỉ ngơi hợp lý: Tránh vận động mạnh, giảm tải cho cột sống trong giai đoạn đau nhiều.
- Điều chỉnh tư thế sinh hoạt: Ngồi, nằm, làm việc đúng tư thế, tránh cúi, vặn mình đột ngột.
- Thuốc giảm đau, kháng viêm: Chỉ sử dụng khi cần thiết, theo đúng chỉ định của bác sĩ, tránh lạm dụng.
- Vật lý trị liệu – phục hồi chức năng: Các bài tập nhẹ nhàng giúp tăng sức mạnh cơ lưng, cơ bụng, phục hồi độ linh hoạt cột sống, cải thiện lưu thông máu nuôi dưỡng đĩa đệm.
- Đeo đai hỗ trợ cột sống: Dùng trong thời gian ngắn để giảm áp lực cho vùng tổn thương.
Can thiệp chuyên sâu (khi cần thiết)
- Tiêm giảm đau, kháng viêm tại chỗ: Áp dụng khi đau nhiều, điều trị bảo tồn không hiệu quả.
- Phẫu thuật: Chỉ định rất hạn chế, chỉ khi xẹp đĩa đệm kèm chèn ép thần kinh nặng, đau không đáp ứng điều trị bảo tồn, có nguy cơ biến chứng.
Các bài tập hỗ trợ cải thiện xẹp đĩa đệm
- Bài tập giãn cơ: Thực hiện các động tác kéo giãn nhẹ nhàng vùng cổ và lưng như nằm ngửa kéo gối về sát ngực, nghiêng đầu sang hai bên, cúi nhẹ đầu về phía trước hoặc xoay chậm cổ – lưng giúp giảm co cứng cơ, cải thiện tuần hoàn và tăng độ linh hoạt cho cột sống.
- Bài tập tăng sức mạnh cơ lưng – cơ bụng: Duy trì các bài tập tăng cường nhóm cơ nâng đỡ cột sống như plank giữ thân người thẳng, nâng mông khi nằm ngửa (bridge) hoặc gập bụng nhẹ nhằm giảm áp lực lên đĩa đệm và giúp cột sống ổn định hơn khi vận động.
- Bài tập cải thiện linh hoạt cột sống: Áp dụng các động tác xoay nhẹ, cuộn người chậm hoặc các bài yoga, pilates cơ bản để giúp cột sống vận động mềm dẻo, hạn chế tình trạng cứng khớp và duy trì biên độ vận động tự nhiên.
Lưu ý: Nên tập theo hướng dẫn của chuyên viên vật lý trị liệu hoặc bác sĩ chuyên khoa để đảm bảo an toàn, phù hợp với mức độ tổn thương. Tránh những động tác cúi, vạn người và những bài tập gây áp lực lớn lên cột sống.
Phòng ngừa xẹp đĩa đệm hiệu quả
- Duy trì tư thế đúng khi ngồi, đứng, làm việc: Sử dụng ghế, bàn làm việc phù hợp chiều cao, tránh ngồi cúi lâu.
- Tập thể dục đều đặn: Các bộ môn nhẹ nhàng như đi bộ, bơi lội, yoga… giúp duy trì sức mạnh và linh hoạt của cơ lưng, cổ.
- Kiểm soát cân nặng: Hạn chế nguy cơ tăng áp lực lên cột sống.
- Tránh mang vác nặng sai tư thế: Khi nâng vật nặng, cần giữ lưng thẳng, sử dụng lực của chân thay vì cúi gập lưng.
- Khám cột sống định kỳ: Đặc biệt với người trung niên, cao tuổi hoặc có tiền sử bệnh lý về cột sống.
Kết luận
Xẹp đĩa đệm là tình trạng thoái hóa hoặc tổn thương đĩa đệm khiến chiều cao giữa các đốt sống giảm xuống, gây đau, cứng và ảnh hưởng lớn đến sinh hoạt. Việc phát hiện sớm, điều trị đúng cách và duy trì thói quen sinh hoạt, vận động hợp lý sẽ giúp người bệnh kiểm soát tốt triệu chứng, phòng ngừa biến chứng và bảo vệ sức khỏe cột sống lâu dài.
Nếu bạn hoặc người thân có dấu hiệu nghi ngờ xẹp đĩa đệm, hãy chủ động thăm khám chuyên khoa để được tư vấn và điều trị phù hợp.
