Thoái hóa cột sống là một bệnh lý mãn tính ảnh hưởng đến hệ cơ xương khớp, đặc biệt phổ biến ở người trung niên và cao tuổi. Tuy nhiên, một thực trạng đáng lo ngại là căn bệnh này đang có xu hướng trẻ hóa do thói quen sinh hoạt ít vận động, ngồi lâu hoặc lao động sai tư thế.
Việc phát hiện sớm và áp dụng các biện pháp kiểm soát kịp thời có thể giúp làm chậm tiến trình thoái hóa, giảm nguy cơ biến chứng và cải thiện chất lượng sống. Trong bài viết này, Cao Khang sẽ cung cấp cho bạn những thông tin quan trọng nhất về bệnh thoái hóa cột sống, từ nguyên nhân, triệu chứng đến cách điều trị và phòng ngừa hiệu quả.
Thoái hóa cột sống là gì?
Thoái hóa cột sống là một quá trình lão hóa tự nhiên của cột sống, trong đó sụn khớp và đĩa đệm dần bị hao mòn, mất nước, giảm độ đàn hồi, dẫn đến đau nhức, cứng khớp và suy giảm chức năng vận động.
Bệnh có thể ảnh hưởng đến bất kỳ phần nào của cột sống, nhưng thường gặp nhất ở:
- Cột sống thắt lưng (L1-L5): Gây đau lưng dưới, lan xuống hông và chân, ảnh hưởng đến khả năng di chuyển.
- Cột sống cổ (C5-C7): Gây đau cổ, vai gáy, có thể kèm theo tê tay, chóng mặt.
- Cột sống ngực (T1-T12): Ít gặp hơn nhưng có thể gây đau vùng giữa lưng, đôi khi lan ra ngực.
Những yếu tố nguy cơ gây thoái hóa cột sống
Một số yếu tố có thể làm tăng nguy cơ thoái hóa cột sống, bao gồm:
- Tuổi tác: Càng lớn tuổi, quá trình thoái hóa diễn ra càng nhanh.
- Giới tính: Phụ nữ sau mãn kinh có nguy cơ cao hơn do sự thay đổi nội tiết tố.
- Thừa cân, béo phì: Tăng áp lực lên cột sống, đẩy nhanh quá trình thoái hóa.
- Thói quen sinh hoạt: Ngồi nhiều, ít vận động, tư thế sai khi làm việc hoặc mang vác nặng.
- Chấn thương cột sống: Chấn thương lặp đi lặp lại có thể làm tổn thương sụn khớp và đĩa đệm.
- Di truyền: Một số người có cấu trúc xương yếu bẩm sinh, dễ bị thoái hóa hơn.
Tham khảo sản phẩm: Đai lưng hỗ trợ điều trị thoái hoá cột sống hiệu quả
Dấu hiệu nhận biết thoái hóa cột sống
Các triệu chứng của thoái hóa cột sống có thể khác nhau tùy vào vị trí tổn thương, nhưng thường bao gồm:
- Đau lưng, đau cổ: Cơn đau có thể âm ỉ hoặc dữ dội, tăng lên khi vận động và giảm khi nghỉ ngơi.
- Cứng khớp: Khó xoay cổ, cúi lưng, đặc biệt vào buổi sáng sau khi ngủ dậy.
- Tê bì, yếu cơ: Xuất hiện khi dây thần kinh bị chèn ép, gây tê tay hoặc chân.
- Giảm khả năng vận động: Hạn chế cúi, ngửa, xoay người.
- Chóng mặt, đau đầu: Xảy ra khi thoái hóa cột sống cổ ảnh hưởng đến tuần hoàn máu lên não.
Nếu bạn có bất kỳ triệu chứng nào trên, hãy đi khám sớm để tránh biến chứng nghiêm trọng!
Các giai đoạn của thoái hóa cột sống
Thoái hóa cột sống tiến triển theo từng giai đoạn từ nhẹ đến nặng. Việc nhận biết sớm các dấu hiệu của từng giai đoạn có thể giúp bệnh nhân có phương án điều trị phù hợp, ngăn ngừa biến chứng nguy hiểm.
Giai đoạn 1: thoái hóa nhẹ, chưa có triệu chứng rõ ràng
- Ở giai đoạn đầu, đĩa đệm bắt đầu mất nước và giảm độ đàn hồi, nhưng cấu trúc xương và khớp vẫn chưa bị tổn thương nghiêm trọng.
- Người bệnh có thể cảm thấy mỏi lưng hoặc đau nhẹ sau khi ngồi lâu hoặc mang vác nặng, nhưng các triệu chứng này thường không rõ ràng.
- Nếu phát hiện bệnh ở giai đoạn này, việc điều chỉnh lối sống, tập thể dục và bổ sung dưỡng chất có thể giúp làm chậm quá trình thoái hóa.
Giai đoạn 2: đĩa đệm suy yếu, xuất hiện đau nhức thường xuyên
- Đĩa đệm tiếp tục bị hao mòn, lớp sụn mỏng đi, dẫn đến giảm chiều cao của đốt sống.
- Các gai xương nhỏ bắt đầu hình thành để bù đắp cho sự hao hụt sụn khớp.
- Người bệnh có thể cảm thấy đau lưng hoặc đau cổ thường xuyên hơn, đặc biệt khi ngồi lâu, đứng lâu hoặc vận động mạnh.
- Một số trường hợp có thể bị cứng khớp vào buổi sáng, kèm theo cảm giác tê bì nhẹ ở tay hoặc chân.
Giai đoạn 3: xuất hiện gai xương, đĩa đệm tổn thương nặng
- Các gai xương phát triển lớn hơn, có thể chèn ép lên dây thần kinh, gây đau nhức, tê bì, yếu cơ ở tay hoặc chân.
- Đĩa đệm mất đi phần lớn độ đàn hồi, có nguy cơ bị rách hoặc phình lồi, dễ dẫn đến thoát vị đĩa đệm.
- Người bệnh thường xuyên bị đau nhức dữ dội, đau có thể lan xuống tay, chân hoặc vùng mông, ảnh hưởng lớn đến khả năng vận động.
- Ở giai đoạn này, bệnh nhân cần can thiệp điều trị chuyên sâu như vật lý trị liệu, nắn chỉnh cột sống hoặc dùng thuốc giảm đau để kiểm soát triệu chứng.
Giai đoạn 4: thoái hóa nghiêm trọng, có nguy cơ tàn phế
- Đây là giai đoạn nặng nhất của thoái hóa cột sống, khi đĩa đệm gần như mất chức năng, khe khớp bị thu hẹp đáng kể, các gai xương lớn chèn ép vào dây thần kinh và tủy sống.
- Người bệnh có thể bị hạn chế vận động nghiêm trọng, khó đi lại, cúi người hoặc vươn tay.
- Một số trường hợp có thể bị liệt nhẹ hoặc mất cảm giác ở tay, chân do dây thần kinh bị tổn thương nghiêm trọng.
- Phẫu thuật có thể là phương án cuối cùng để giải phóng chèn ép và phục hồi chức năng cột sống.
Biến chứng nguy hiểm của thoái hóa cột sống
Nếu không được phát hiện và kiểm soát kịp thời, thoái hóa cột sống có thể dẫn đến những biến chứng nghiêm trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng cuộc sống và khả năng vận động của người bệnh. Dưới đây là những biến chứng phổ biến:
- Thoát vị đĩa đệm: Đĩa đệm bị bào mòn, rách vòng sợi khiến nhân nhầy thoát ra ngoài, chèn ép dây thần kinh, gây đau dữ dội, tê bì, yếu cơ tay chân và có nguy cơ teo cơ hoặc liệt nếu không điều trị kịp thời.
- Gai cột sống: Sự hình thành gai xương tại các đốt sống làm tăng chèn ép thần kinh, gây đau, cứng cột sống, hạn chế vận động; trường hợp nặng có thể ảnh hưởng đến tủy sống và gây rối loạn thần kinh.
- Hẹp ống sống: Khoang ống sống bị thu hẹp do thoái hóa lâu ngày, gây áp lực lên tủy sống và dây thần kinh, dẫn đến đau lan xuống mông, chân, tê bì, yếu cơ và có thể rối loạn tiểu tiện, đại tiện.
- Rối loạn tuần hoàn não (thoái hóa cột sống cổ): Các đốt sống cổ chèn ép động mạch đốt sống làm giảm lưu lượng máu lên não, gây chóng mặt, hoa mắt, ù tai, đau đầu kéo dài và tăng nguy cơ đột quỵ.
- Mất khả năng vận động, tàn phế: Thoái hóa nặng gây tổn thương nghiêm trọng cột sống và dây thần kinh, khiến người bệnh suy giảm hoặc mất khả năng vận động, phụ thuộc vào người khác và hiệu quả điều trị ở giai đoạn muộn thường hạn chế.
Phương pháp điều trị hiệu quả
Hiện nay, không có cách chữa khỏi hoàn toàn thoái hóa cột sống, nhưng có thể kiểm soát bệnh bằng các phương pháp sau:
- Điều trị nội khoa: Sử dụng thuốc giảm đau, kháng viêm, giãn cơ theo chỉ định của bác sĩ giúp kiểm soát triệu chứng đau, giảm viêm và cải thiện khả năng vận động trong giai đoạn cấp.
- Vật lý trị liệu – phục hồi chức năng: Áp dụng các phương pháp như kéo giãn cột sống, nhiệt trị liệu, điện trị liệu kết hợp bài tập chuyên biệt giúp tăng độ linh hoạt cột sống, giảm chèn ép thần kinh và phục hồi chức năng vận động.
- Thay đổi lối sống và tư thế sinh hoạt: Điều chỉnh tư thế ngồi, đứng, ngủ đúng cách; tránh mang vác nặng, duy trì vận động hợp lý giúp giảm áp lực lên cột sống và làm chậm tiến triển thoái hóa.
- Điều trị bằng y học cổ truyền: Châm cứu, xoa bóp, bấm huyệt hoặc dùng thuốc Đông y có thể hỗ trợ giảm đau, thư giãn cơ và cải thiện tuần hoàn, phù hợp với các trường hợp thoái hóa mức độ nhẹ đến trung bình.
- Can thiệp ngoại khoa (phẫu thuật): Chỉ định trong các trường hợp thoái hóa nặng gây chèn ép thần kinh nghiêm trọng, đau kéo dài không đáp ứng điều trị bảo tồn hoặc mất chức năng vận động; mục tiêu là giải phóng chèn ép và ổn định cột sống.
Cách phòng ngừa thoái hóa cột sống
- Duy trì cân nặng hợp lý: Kiểm soát cân nặng trong mức BMI phù hợp giúp giảm áp lực lên cột sống, đặc biệt là vùng thắt lưng, từ đó làm chậm quá trình thoái hóa và hạn chế nguy cơ tổn thương xương khớp.
- Tập thể dục thường xuyên: Duy trì vận động đều đặn với các bài tập nhẹ nhàng như đi bộ, bơi lội, yoga, pilates hoặc đạp xe giúp tăng độ linh hoạt của cột sống, tăng sức mạnh cơ và cải thiện tuần hoàn máu; tránh các bài tập cường độ cao gây áp lực mạnh lên cột sống.
- Ngồi làm việc đúng tư thế: Luôn giữ lưng thẳng khi ngồi, tránh cúi gập hoặc ngồi lâu một tư thế; nên đứng dậy vận động sau mỗi 30–45 phút, sử dụng ghế có tựa lưng tốt và điều chỉnh màn hình máy tính ngang tầm mắt để hạn chế gù lưng, cúi đầu.
- Mang vác đúng cách: Khi nâng vật nặng cần gập gối, giữ lưng thẳng và đưa vật sát cơ thể; tránh mang vác lệch một bên vai trong thời gian dài và có thể sử dụng đai hỗ trợ lưng khi lao động nặng.
- Chế độ ăn uống giàu dinh dưỡng: Bổ sung đầy đủ canxi, vitamin D, magie và collagen từ sữa, hải sản, đậu nành, rau xanh đậm, cá hồi, trứng, nấm; đồng thời hạn chế đồ ăn nhanh, nhiều đường và nước ngọt có ga để hỗ trợ hấp thu canxi tốt hơn.
- Kiểm tra sức khỏe định kỳ: Thăm khám cột sống định kỳ, đặc biệt ở người lớn tuổi hoặc có tiền sử chấn thương, giúp phát hiện sớm các dấu hiệu thoái hóa; khi có đau nhức kéo dài, cần đi khám bác sĩ thay vì tự ý dùng thuốc giảm đau.
Kết luận
Thoái hóa cột sống là một bệnh lý tiến triển theo thời gian, nhưng nếu được phát hiện sớm và có biện pháp kiểm soát phù hợp, bạn hoàn toàn có thể sống khỏe mạnh, hạn chế đau nhức và duy trì khả năng vận động.
Nếu bạn có bất kỳ triệu chứng nào nghi ngờ thoái hóa cột sống, đừng chần chừ – hãy đến gặp bác sĩ để được tư vấn và điều trị kịp thời!
Phòng Khám Cao Khang là đơn vị chuyên sâu về chẩn đoán và điều trị các bệnh lý xương khớp, thoái hóa cột sống, thoát vị đĩa đệm, giúp bệnh nhân cải thiện sức khỏe và nâng cao chất lượng cuộc sống. Với đội ngũ bác sĩ giàu kinh nghiệm, trang thiết bị hiện đại và phương pháp điều trị tiên tiến, chúng tôi cam kết mang đến giải pháp an toàn – hiệu quả – không xâm lấn.
