Vì sao thiếu vitamin D ảnh hưởng đến sức khoẻ?
Vitamin D là một loại vitamin tan trong chất béo, đóng vai trò rất quan trọng đối với sức khỏe con người. Khác với nhiều loại vitamin khác, vitamin D có thể được tổng hợp nhờ tác động của ánh nắng mặt trời lên da, ngoài ra còn được hấp thu qua thực phẩm và bổ sung dạng thuốc.
Vitamin D giúp cơ thể hấp thu canxi và phospho tại ruột, từ đó duy trì sự chắc khỏe của xương, răng. Ngoài ra, vitamin D còn tham gia vào nhiều quá trình sinh học khác như hoạt động của cơ bắp, điều hòa miễn dịch và giảm nguy cơ mắc một số bệnh mạn tính.
Những đối tượng dễ thiếu vitamin D bao gồm: trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ sau sinh, người ít ra nắng, làm việc trong nhà, hoặc những ai có bệnh lý hấp thu kém.
Nguyên nhân gây thiếu vitamin D thường gặp
Có nhiều nguyên nhân dẫn đến thiếu vitamin D trong cộng đồng hiện nay:
- Ít tiếp xúc ánh nắng mặt trời: Đây là nguyên nhân chính, đặc biệt ở người làm việc văn phòng, trẻ em ở thành phố, người già, người dùng kem chống nắng thường xuyên hoặc mặc quần áo kín đáo.
- Chế độ ăn nghèo vitamin D: Ăn ít thực phẩm chứa vitamin D như cá béo, gan cá, lòng đỏ trứng, sữa, nấm.
- Tuổi tác: Người lớn tuổi có khả năng tổng hợp vitamin D qua da giảm dần, đồng thời hấp thu qua ruột cũng kém hơn.
- Trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ: Đặc biệt nếu không được bổ sung vitamin D trong giai đoạn bú mẹ hoàn toàn.
- Bệnh lý đường tiêu hóa, gan, thận: Các bệnh này ảnh hưởng đến hấp thu, chuyển hóa và hoạt động của vitamin D.
- Lối sống ít vận động: Dễ thiếu nắng, giảm khả năng tổng hợp vitamin D.
Thiếu vitamin D gây bệnh gì?
- Loãng xương, xương yếu – tăng nguy cơ gãy xương:
Khi thiếu vitamin D, cơ thể giảm hấp thu canxi tại ruột, phải lấy canxi từ xương ra máu. Hậu quả là mật độ xương giảm dần, xương trở nên yếu, giòn, dễ gãy dù chỉ với những va chạm nhẹ. Đặc biệt ở người lớn tuổi, thiếu vitamin D là nguyên nhân quan trọng gây loãng xương, gãy cổ xương đùi, gãy cột sống. - Còi xương và chậm phát triển ở trẻ em:
Ở trẻ nhỏ, thiếu vitamin D kéo dài dẫn đến còi xương với các biểu hiện như: chậm mọc răng, xương mềm, đầu to, thóp rộng, chân vòng kiềng, lồng ngực biến dạng. Trẻ dễ quấy khóc, đổ mồ hôi trộm về đêm, vận động chậm hơn so với tuổi. - Đau xương, đau lưng và đau khớp mạn tính:
Thiếu vitamin D gây nên các cơn đau âm ỉ vùng xương, đặc biệt là ở lưng, hông, xương chậu hoặc chân tay. Người bệnh cảm thấy mỏi, đau khi vận động hoặc khi ấn vào xương. Đau thường không đặc hiệu, kéo dài, dễ nhầm với các bệnh xương khớp khác. - Yếu cơ, giảm sức cơ, dễ té ngã:
Vitamin D không chỉ quan trọng cho xương mà còn cần thiết cho sự co bóp của cơ bắp. Khi thiếu vitamin D, cơ yếu đi, dễ bị chuột rút, khó đứng lên ngồi xuống, đi lại không vững và tăng nguy cơ té ngã, nhất là ở người cao tuổi. - Suy giảm miễn dịch, dễ mắc bệnh nhiễm trùng:
Vitamin D có vai trò quan trọng với hệ miễn dịch. Người thiếu vitamin D dễ bị cảm cúm, viêm họng, viêm phổi, nhiễm trùng đường hô hấp hoặc các bệnh lý khác. Thời gian hồi phục cũng kéo dài hơn bình thường. - Rối loạn tâm trạng và mệt mỏi kéo dài:
Nghiên cứu cho thấy, thiếu vitamin D liên quan đến các rối loạn tâm trạng như trầm cảm, lo âu, giảm khả năng tập trung, mệt mỏi và thiếu năng lượng dù ngủ đủ giấc.
Dấu hiệu thiếu vitamin D thường gặp
Các biểu hiện thiếu vitamin D thường khá âm thầm, dễ bị bỏ qua hoặc nhầm lẫn với mệt mỏi thông thường:
- Mệt mỏi, uể oải kéo dài dù không làm việc quá sức.
- Đau nhức xương khớp, nhất là vùng lưng, hông, đầu gối, tay chân.
- Yếu cơ, chuột rút khi vận động hoặc về đêm.
- Hay bị cảm cúm, viêm họng, nhiễm trùng tái phát nhiều lần.
- Trẻ em chậm lớn, chậm mọc răng, hay quấy khóc về đêm.
- Người lớn tuổi dễ bị té ngã, đi lại không vững.
Các dấu hiệu này nếu kéo dài hoặc không cải thiện sau nghỉ ngơi, nên đi kiểm tra để được chẩn đoán và điều trị kịp thời.
Khi nào cần đi kiểm tra vitamin D?
Bạn nên xét nghiệm kiểm tra vitamin D trong các trường hợp sau:
- Đau xương, đau lưng, yếu cơ kéo dài không rõ nguyên nhân
- Ít ra nắng, làm việc trong nhà hoặc sử dụng kem chống nắng thường xuyên
- Người lớn tuổi, phụ nữ sau mãn kinh, phụ nữ mang thai và cho con bú
- Trẻ nhỏ, trẻ sinh non, trẻ chậm lớn, biếng ăn
- Người có bệnh lý tiêu hóa, gan, thận mạn tính
Xét nghiệm máu đo nồng độ 25-OH vitamin D là phương pháp chính xác nhất để biết cơ thể có thiếu vitamin D hay không.
Cách phòng ngừa và cải thiện tình trạng thiếu vitamin D
- Tắm nắng đúng cách:
Tắm nắng vào buổi sáng sớm (trước 9h) hoặc chiều muộn (sau 16h), mỗi lần 10–20 phút, 3–5 lần mỗi tuần. Ưu tiên phơi lộ tay, chân hoặc lưng, tránh nắng gắt buổi trưa để không gây hại da. - Bổ sung vitamin D qua thực phẩm:
Tăng cường ăn các thực phẩm giàu vitamin D như cá béo (cá hồi, cá thu, cá mòi), gan cá, lòng đỏ trứng, sữa, sữa chua, phô mai, nấm (nấm mỡ, nấm hương), ngũ cốc tăng cường, sữa công thức… Ưu tiên chế độ ăn đa dạng, tự nhiên. - Bổ sung vitamin D bằng thuốc (khi cần):
Đối với người có nguy cơ cao hoặc đã xác định thiếu vitamin D qua xét nghiệm, nên bổ sung vitamin D theo chỉ định của bác sĩ. Tránh tự ý uống liều cao kéo dài để phòng ngừa nguy cơ ngộ độc vitamin D.
Lưu ý: Không lạm dụng quá liều,phụ nữ mang thai, trẻ em, người lớn tuổi nên được tư vấn liều lượng phù hợp theo lứa tuổi và tình trạng sức khỏe.
Kết luận
Vitamin D là yếu tố không thể thiếu để duy trì xương chắc khỏe, tăng cường miễn dịch và phòng tránh nhiều bệnh lý nguy hiểm. Thiếu vitamin D diễn tiến âm thầm nhưng để lại hậu quả lâu dài nếu không phát hiện và can thiệp kịp thời. Chủ động tắm nắng, xây dựng chế độ ăn hợp lý và kiểm tra sức khỏe định kỳ sẽ giúp bạn bảo vệ bản thân và gia đình khỏi những tác hại do thiếu vitamin D gây ra.
Nếu bạn nghi ngờ mình thiếu vitamin D hoặc có các triệu chứng kể trên, đừng ngần ngại đến các cơ sở y tế uy tín để được thăm khám, xét nghiệm và tư vấn bổ sung phù hợp.
