Rách vòng xơ đĩa đệm là gì?
Đĩa đệm là một cấu trúc đặc biệt nằm giữa các đốt sống, đóng vai trò như “bộ giảm xóc” giúp cột sống di chuyển linh hoạt và chịu lực tốt hơn. Mỗi đĩa đệm gồm hai phần chính: nhân nhầy (nucleus pulposus) ở trung tâm và vòng xơ (annulus fibrosus) là lớp bao xơ bên ngoài.
Rách vòng xơ đĩa đệm là tình trạng lớp vòng xơ này bị nứt, rách hoặc tổn thương do nhiều nguyên nhân khác nhau. Khi vòng xơ bị rách, nhân nhầy bên trong có thể bị đẩy ra ngoài, gây kích thích thần kinh và đau. Đây là tổn thương sớm của quá trình thoái hóa đĩa đệm, nếu không phát hiện và điều trị kịp thời có thể dẫn đến thoát vị đĩa đệm.
Nhiều trường hợp rách vòng xơ diễn ra âm thầm, không triệu chứng rõ ràng và chỉ được phát hiện khi đã xuất hiện đau lưng, đau cổ hoặc biến chứng nặng hơn.
Nguyên nhân gây rách vòng xơ đĩa đệm
Rách vòng xơ đĩa đệm là kết quả của nhiều yếu tố tác động lên cột sống trong thời gian dài:
- Thoái hóa cột sống theo tuổi tác: Tuổi càng cao, vòng xơ càng mất tính đàn hồi, trở nên dễ nứt rách ngay cả khi vận động nhẹ.
- Tư thế sinh hoạt và làm việc sai: Ngồi sai tư thế, cúi gập, xoay vặn mạnh hoặc ngồi một chỗ quá lâu làm tăng áp lực không đều lên đĩa đệm.
- Mang vác nặng, lao động nặng nhọc: Khiêng vật nặng sai kỹ thuật hoặc nâng đẩy đột ngột khiến vòng xơ chịu lực lớn và dễ rách.
- Chấn thương cột sống: Té ngã, tai nạn giao thông, chấn thương thể thao đều có thể làm tổn thương đĩa đệm.
- Thừa cân, béo phì: Tăng áp lực lên cột sống và đĩa đệm, đặc biệt ở thắt lưng.
- Ít vận động, cơ lưng – cơ bụng yếu: Thiếu vận động làm giảm sự dẻo dai và sức bền của các cơ nâng đỡ cột sống, khiến đĩa đệm dễ bị tổn thương hơn.
Rách vòng xơ đĩa đệm thường gặp ở vị trí nào?
Rách vòng xơ có thể xảy ra ở bất kỳ vị trí nào của cột sống, nhưng phổ biến nhất là:
- Cột sống thắt lưng: Vùng chịu áp lực lớn nhất khi đứng, ngồi, mang vác, do đó dễ bị tổn thương nhất. Những người làm công việc nặng nhọc hoặc ngồi văn phòng lâu dễ gặp rách vòng xơ ở thắt lưng.
- Cột sống cổ: Thường gặp ở những người làm việc bàn giấy, lái xe lâu, hay cúi đầu sử dụng điện thoại, máy tính.
- Thắt lưng và cổ là hai vùng cột sống vận động linh hoạt và chịu nhiều áp lực nhất, vì vậy có nguy cơ rách vòng xơ cao hơn các vị trí khác.
Triệu chứng rách vòng xơ đĩa đệm
- Đau âm ỉ hoặc đau nhói: Đau tập trung tại vùng cổ hoặc thắt lưng, có thể đau nhẹ kéo dài hoặc xuất hiện các cơn đau nhói khi thay đổi tư thế.
- Cứng cột sống: Người bệnh cảm thấy lưng hoặc cổ bị cứng, vận động kém linh hoạt, nhất là buổi sáng khi mới thức dậy.
- Đau tăng khi vận động: Đau thường tăng lên khi ngồi lâu, đứng lâu, cúi người, xoay mình hoặc khiêng vật nặng.
- Đau lan xuống mông, đùi, cẳng chân: Nếu rách vòng xơ kèm theo kích thích hoặc chèn ép rễ thần kinh ở thắt lưng, cơn đau có thể lan xuống một hoặc cả hai chân.
- Đau lan xuống vai, tay, bàn tay: Rách vòng xơ ở cổ có thể gây đau lan xuống vai hoặc tay, kèm tê bì, yếu cơ.
- Tê bì, cảm giác kiến bò: Người bệnh có thể thấy tê, châm chích, cảm giác nóng rát ở vùng da tương ứng với rễ thần kinh bị kích thích.
Lưu ý: Có nhiều trường hợp rách vòng xơ nhẹ hoặc mới, người bệnh không cảm nhận rõ triệu chứng nào, chỉ phát hiện tình cờ khi chụp cộng hưởng từ (MRI) do một vấn đề khác.
Rách vòng xơ đĩa đệm có nguy hiểm không?
Rách vòng xơ giai đoạn sớm thường chỉ gây đau cơ học đơn thuần, người bệnh có thể tự khỏi nếu nghỉ ngơi và điều chỉnh thói quen sinh hoạt hợp lý.
Tuy nhiên, nếu không điều trị đúng cách hoặc tiếp tục các thói quen gây hại cho cột sống, rách vòng xơ sẽ tạo điều kiện cho nhân nhầy thoát ra ngoài, hình thành thoát vị đĩa đệm, gây chèn ép rễ thần kinh, đau dữ dội, tê bì, yếu liệt cơ, ảnh hưởng đến khả năng vận động và chất lượng cuộc sống.
Một số trường hợp nặng có thể dẫn đến rối loạn đại tiểu tiện, yếu liệt chi nếu dây thần kinh bị chèn ép kéo dài mà không được can thiệp kịp thời.
Phương pháp chẩn đoán rách vòng xơ đĩa đệm
- Thăm khám lâm sàng: Bác sĩ sẽ hỏi kỹ về triệu chứng, vị trí đau, mức độ đau, yếu tố tăng – giảm đau, kiểm tra chức năng vận động và các dấu hiệu thần kinh.
- Chụp cộng hưởng từ (MRI) cột sống: Đây là phương pháp chẩn đoán hình ảnh chính xác nhất, giúp phát hiện rách vòng xơ, đánh giá tổn thương, mức độ thoát vị và các biến chứng liên quan.
- X-quang, CT scan: Chủ yếu giúp loại trừ các bệnh lý xương khác như gãy xương, trượt đốt sống, u xương,… Tuy nhiên, các phương pháp này không cho thấy rõ tổn thương vòng xơ.
- Chẩn đoán sớm đóng vai trò rất quan trọng, kể cả khi triệu chứng đau chưa nhiều, giúp phòng ngừa các biến chứng nặng và tổn thương thần kinh không hồi phục.
Điều trị rách vòng xơ đĩa đệm
Điều trị bảo tồn (phổ biến nhất)
- Nghỉ ngơi hợp lý: Tránh các tư thế xấu, hạn chế khuân vác nặng, vận động sai tư thế trong giai đoạn cấp.
- Dùng thuốc: Thuốc giảm đau, kháng viêm không steroid (paracetamol, ibuprofen, diclofenac…) hoặc thuốc giãn cơ theo chỉ định của bác sĩ.
- Vật lý trị liệu: Các bài tập kéo giãn, tăng sức mạnh cơ lưng – cơ bụng, massage trị liệu, chườm ấm/lạnh, sóng ngắn, điện xung… giúp giảm đau, tăng tuần hoàn và phục hồi chức năng.
- Điều chỉnh tư thế: Học cách ngồi, đứng, làm việc đúng tư thế, nâng vật nặng đúng kỹ thuật để giảm tải cho đĩa đệm.
Điều trị can thiệp khi cần thiết
- Tiêm giảm đau ngoài màng cứng hoặc quanh rễ thần kinh: Được chỉ định khi đau kéo dài, không đáp ứng với các biện pháp bảo tồn.
- Phẫu thuật: Hiếm khi cần thiết cho rách vòng xơ đơn thuần, chủ yếu áp dụng cho trường hợp có thoát vị đĩa đệm nặng, chèn ép thần kinh, yếu liệt chi hoặc rối loạn đại tiểu tiện.
Chăm sóc và phòng ngừa rách vòng xơ đĩa đệm tái phát
- Duy trì tư thế đúng: Luôn chú ý đến tư thế khi ngồi, đứng, nằm, làm việc; tránh cúi gập, xoay vặn đột ngột hoặc mang vác nặng sai kỹ thuật.
- Tập luyện thể dục: Luyện tập đều đặn các bài tập tăng sức mạnh và độ dẻo dai cho cơ lưng, bụng, mông – những nhóm cơ đóng vai trò “áo giáp” bảo vệ cột sống.
- Kiểm soát cân nặng: Tránh thừa cân, béo phì, giảm áp lực lên cột sống.
- Không hút thuốc lá: Thuốc lá làm giảm lượng máu nuôi dưỡng đĩa đệm, tăng nguy cơ thoái hóa và tổn thương vòng xơ.
- Khám cột sống định kỳ: Đặc biệt với những người có tiền sử đau lưng, làm việc văn phòng, vận động viên hoặc người lao động nặng.
Kết luận
Rách vòng xơ đĩa đệm là tổn thương sớm nhưng tiềm ẩn nhiều nguy cơ tiến triển thành thoát vị đĩa đệm và biến chứng thần kinh. Việc phát hiện sớm, điều trị đúng cùng với thay đổi lối sống, duy trì vận động hợp lý sẽ giúp ngăn chặn diễn tiến xấu, bảo vệ sức khỏe cột sống lâu dài.
Nếu bạn đang gặp phải các triệu chứng đau lưng, đau cổ kéo dài hoặc nghi ngờ rách vòng xơ đĩa đệm, hãy chủ động thăm khám tại các cơ sở y tế uy tín để được tư vấn và điều trị phù hợp.
