Quế chi là một vị thuốc quý trong Đông y, được sử dụng rộng rãi trong các bài thuốc chữa cảm lạnh, đau nhức xương khớp và nhiều bệnh lý liên quan đến khí huyết. Nhờ đặc tính làm ấm, hoạt huyết và giảm đau tự nhiên, quế chi trở thành thành phần không thể thiếu trong nhiều bài thuốc cổ truyền. Bài viết này sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về quế chi, công dụng cũng như lưu ý khi sử dụng, đặc biệt với những ai đang gặp vấn đề về xương khớp.
Quế chi là cây gì?
Quế chi là tên gọi phần cành non, nhánh nhỏ của cây quế (Cinnamomum cassia Blume), thu hoạch vào mùa xuân hoặc đầu hè, sau đó được đem phơi hoặc sấy khô làm thuốc. Khác với quế nhục (phần vỏ thân), quế chi mỏng, thơm nhẹ, vị cay dịu và chứa nhiều tinh dầu quý giá.
Nhìn bằng mắt thường, quế chi là các đoạn cành nhỏ, đường kính từ 0,5–1 cm, mặt ngoài màu nâu xám, mặt trong màu nâu đỏ, thơm dịu. Khi bẻ ra, cành dễ gãy, bên trong rỗng hoặc có lõi mềm, tạo cảm giác dễ chịu và gần gũi.
Theo Đông y, quế chi có tính ấm, vị ngọt cay, đi vào các kinh Tâm, Phế và Bàng Quang. Nhờ vậy, quế chi có tác dụng làm ấm cơ thể, hỗ trợ lưu thông khí huyết, tán hàn (xua đuổi khí lạnh) và thông kinh lạc (mở đường dẫn khí huyết tới các cơ quan). Tính vị đặc biệt này giúp quế chi trở thành vị thuốc chủ lực trong các bài thuốc giải cảm lạnh, đau nhức do phong hàn.
Tác dụng của quế chi
Tán hàn, giải biểu
Một trong những công dụng nổi bật nhất của quế chi là tán hàn, giải biểu, nghĩa là đẩy lùi cảm lạnh, giúp cơ thể “ra mồ hôi” để hạ sốt và giải cảm. Khi thời tiết thay đổi, cơ thể dễ bị nhiễm lạnh, biểu hiện bằng ớn lạnh, đau đầu, nghẹt mũi, đau mỏi toàn thân… Quế chi giúp làm ấm, kích thích tuyến mồ hôi nhẹ, từ đó làm giảm các triệu chứng này nhanh chóng. Vì thế, quế chi thường có mặt trong các bài thuốc trị cảm lạnh, cảm cúm hoặc phong hàn.
Hoạt huyết, thông kinh lạc
Quế chi có khả năng hoạt huyết, thông kinh lạc, giúp khí huyết lưu thông thuận lợi, phòng ngừa tình trạng tắc nghẽn, ứ trệ máu ở các khớp hoặc các cơ quan trong cơ thể. Nhờ tác dụng này, quế chi thường được sử dụng trong điều trị đau nhức xương khớp, tê bì tay chân, đau vai gáy, đặc biệt khi các triệu chứng này xuất hiện vào lúc thời tiết lạnh hoặc về đêm.
Hỗ trợ giảm đau xương khớp
Với khả năng làm ấm và hoạt huyết mạnh, quế chi có mặt trong nhiều bài thuốc giảm đau xương khớp do phong hàn – một dạng đau khớp phổ biến ở người lớn tuổi, người có cơ địa “hàn” hoặc làm việc trong môi trường lạnh. Ngoài ra, nhờ hoạt chất chống viêm tự nhiên, quế chi góp phần làm dịu cơn đau, cải thiện vận động và giúp người bệnh sớm trở lại sinh hoạt bình thường. Người bị đau lưng, đau cổ vai gáy, tê lạnh chân tay khi thay đổi thời tiết đều có thể được chỉ định dùng quế chi trong phác đồ điều trị.
Hỗ trợ tim mạch và tuần hoàn máu
Tác dụng hỗ trợ tuần hoàn máu của quế chi thể hiện qua việc làm giãn mạch máu, tăng lưu thông máu tới các mô, giảm cảm giác lạnh tay chân và phòng ngừa các rối loạn vi tuần hoàn. Một số nghiên cứu hiện đại còn cho thấy, các tinh dầu và flavonoid trong quế chi có thể giúp ổn định huyết áp nhẹ, giảm nguy cơ huyết khối và bảo vệ tim mạch.
Hỗ trợ tiêu hóa, làm ấm tỳ vị
Quế chi còn được sử dụng trong các trường hợp đầy bụng, lạnh bụng, ăn uống kém do tỳ vị hàn lạnh. Tác dụng làm ấm của quế chi giúp cải thiện co bóp dạ dày, tăng tiết dịch tiêu hóa, từ đó giúp giảm đầy hơi, khó tiêu và cải thiện sự hấp thu dưỡng chất. Người có bụng yếu, dễ lạnh bụng, ăn uống không tiêu cũng có thể dùng quế chi để cải thiện triệu chứng.
Quế chi thường được dùng trong những bài thuốc nào?
- Bài thuốc trị đau nhức xương khớp: Quế chi là thành phần chủ đạo trong các bài thuốc Đông y trị đau khớp do phong hàn. Khi phối hợp cùng các vị như Độc hoạt, Phòng phong, Xuyên khung… quế chi giúp làm ấm các khớp, giảm đau, chống viêm và hỗ trợ phục hồi vận động. Người bệnh đau lưng, đau vai gáy, đau khớp gối do lạnh thường được chỉ định các bài thuốc có quế chi để tăng hiệu quả điều trị.
- Bài thuốc trị cảm lạnh, phong hàn: Nhắc tới các bài thuốc trị cảm lạnh, không thể bỏ qua “Quế chi thang” – bài thuốc kinh điển trong Đông y, phối hợp quế chi với gừng tươi, đại táo, cam thảo, bạch thược… Bài thuốc này giúp hạ sốt, giảm đau đầu, ngăn chặn các biến chứng nặng của cảm lạnh và đẩy lùi cảm giác ớn lạnh nhanh chóng.
- Bài thuốc điều hòa khí huyết: Ngoài ra, quế chi còn được dùng trong các bài thuốc bổ trợ tuần hoàn, điều hòa khí huyết, giúp phòng ngừa huyết ứ, đau bụng kinh, bế kinh do lạnh hoặc hỗ trợ phục hồi sau các bệnh lý gây mất máu, khí huyết hư nhược.
Cách sử dụng quế chi đúng cách
Liều dùng quế chi thường từ 4–12g mỗi ngày (dạng thuốc sắc). Có thể dùng riêng hoặc kết hợp với các vị thuốc khác tùy mục đích điều trị. Người bệnh nên tuân thủ hướng dẫn của thầy thuốc hoặc bác sĩ y học cổ truyền để đảm bảo an toàn, hiệu quả.
Quế chi cần bảo quản nơi khô ráo, thoáng mát, tránh ánh nắng trực tiếp và độ ẩm cao để tránh ẩm mốc, giảm dược tính. Khi thấy quế chi bị mốc, đổi màu, có mùi lạ thì không nên tiếp tục sử dụng.
Những lưu ý khi dùng quế chi
- Không dùng cho người âm hư, sốt cao, bốc hỏa, nhiệt miệng vì quế chi có tính ấm, dễ làm tăng nhiệt trong cơ thể.
- Phụ nữ mang thai và đang cho con bú cần tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng.
- Tránh dùng liều cao hoặc kéo dài vì có thể gây nóng trong, dị ứng, phát ban hoặc rối loạn tiêu hóa.
- Người có bệnh lý về gan, thận, tim mạch hoặc đang dùng thuốc dài ngày nên thận trọng khi dùng quế chi.
Kết luận
Quế chi là vị thuốc Đông y quý giá, có nhiều tác dụng tốt với sức khỏe, đặc biệt hỗ trợ giảm đau xương khớp, giải cảm, cải thiện tuần hoàn máu và tiêu hóa. Tuy nhiên, để đạt hiệu quả tối ưu và phòng tránh tác dụng phụ, người dùng nên sử dụng quế chi đúng cách, đúng liều lượng và nên tham khảo ý kiến chuyên gia y học cổ truyền trước khi dùng. Trong mọi trường hợp đau nhức xương khớp kéo dài hoặc xuất hiện triệu chứng bất thường, hãy tới cơ sở y tế để được thăm khám và điều trị kịp thời.
