Phòng phong là gì?
Phòng phong là tên gọi của một vị thuốc quen thuộc trong y học cổ truyền Việt Nam và Trung Quốc, có nguồn gốc từ rễ cây Saposhnikovia divaricata (tên khoa học). Ngoài tên “phòng phong”, cây còn được gọi là Khương phong, Khương hoạt Nam, Quý phòng… Tại Việt Nam, phòng phong mọc chủ yếu ở các vùng núi cao, khí hậu lạnh như Lào Cai, Hà Giang, Cao Bằng.
Bộ phận sử dụng làm thuốc chủ yếu là rễ cây, được thu hoạch, làm sạch và phơi khô. Rễ phòng phong có hình dạng thon dài, màu nâu vàng, mùi thơm nhẹ đặc trưng. Trong các sách y học cổ truyền, phòng phong được xếp vào nhóm thuốc “khu phong trừ thấp”, rất hay gặp trong các bài thuốc trị bệnh về xương khớp, cảm lạnh và dị ứng ngoài da.
Thành phần dược tính của phòng phong
Phòng phong chứa nhiều hoạt chất có giá trị sinh học cao như: cromones, polysaccharide, coumarin, acid hữu cơ, tinh dầu, hợp chất phenolic…
Theo y học cổ truyền, phòng phong có tính vị cay, ngọt, hơi ấm, quy vào 3 kinh: Can, Tỳ, Bàng quang.
Những đặc điểm này giúp phòng phong có tác dụng khu phong, trừ thấp, chỉ thống (giảm đau), giải biểu (giúp ra mồ hôi nhẹ), tán hàn (trừ lạnh), chống dị ứng và tiêu viêm.
Phòng phong có tác dụng gì?
Khu phong – trừ thấp, giảm đau nhức xương khớp
Phòng phong là vị thuốc điển hình trong các bài thuốc chữa đau nhức xương khớp do phong thấp, tê bì chân tay, đau lưng mỏi gối, đau vai gáy. Thuốc giúp loại trừ các yếu tố “phong hàn thấp tà” tích tụ trong khớp, giảm đau và chống co cứng. Nhờ đó, người bệnh vận động dễ dàng hơn, giảm hiện tượng cứng khớp buổi sáng, đau tăng về đêm hoặc khi thay đổi thời tiết.
Giải biểu, tán hàn, hỗ trợ điều trị cảm mạo
Trong các trường hợp cảm lạnh, cảm gió, sốt nhẹ, đau đầu, sợ lạnh, phòng phong giúp “giải biểu”, tức là làm cho cơ thể ra mồ hôi nhẹ để thải độc. Thuốc hỗ trợ giảm nhanh các triệu chứng sốt, ớn lạnh, đau đầu do cảm phong hàn mà không gây mất nước hoặc quá mệt mỏi như một số loại thuốc tân dược khác.
Giảm đau đầu, đau nửa đầu
Phòng phong có tác dụng giảm đau đầu, đặc biệt là đau đầu do thay đổi thời tiết, cảm lạnh hoặc co thắt mạch máu. Thuốc giúp thư giãn cơ, giảm co cứng vùng vai gáy, cải thiện tuần hoàn máu lên não. Vì vậy, trong nhiều bài thuốc chữa đau đầu kinh niên hoặc đau nửa đầu kiểu phong hàn, phòng phong luôn là vị chủ đạo.
Chống viêm, hỗ trợ điều trị dị ứng – mề đay
Các nghiên cứu hiện đại cho thấy phòng phong có khả năng kháng viêm, chống dị ứng khá tốt. Thuốc thường phối hợp với các vị như xuyên khung, bạch chỉ để điều trị mề đay, ngứa da, nổi mẩn đỏ, viêm da dị ứng do thời tiết hoặc tác nhân lạ. Nhờ đó, phòng phong góp phần giảm nhanh các triệu chứng ngứa ngáy, mẩn đỏ, mề đay, nổi ban…
Hỗ trợ tiêu hóa, giảm đau bụng do lạnh
Phòng phong còn giúp điều hòa tiêu hóa, giảm triệu chứng đầy bụng, chướng bụng, tiêu chảy do nhiễm lạnh. Thuốc có thể được dùng riêng hoặc kết hợp trong các bài thuốc trị “tỳ vị hư hàn”, phù hợp với người bụng yếu, hay lạnh bụng, dễ bị tiêu chảy khi trời lạnh.
Các bài thuốc dân gian có phòng phong
Bài thuốc trị đau nhức xương khớp
Thành phần: Phòng phong, độc hoạt, quế chi, bạch chỉ, xuyên khung, tế tân…
Công dụng: Giảm đau nhức, tê bì, sưng khớp do phong thấp, đau lưng, đau thần kinh tọa.
Cách dùng: Sắc uống ngày 1 thang, chia 2 lần, dùng theo chỉ dẫn của thầy thuốc.
Bài thuốc giải cảm phong hàn
Thành phần: Phòng phong, kinh giới, bạch chỉ, gừng tươi, cam thảo…
Công dụng: Hỗ trợ điều trị cảm lạnh, đau đầu, sốt nhẹ, sợ lạnh, đau mình mẩy.
Cách dùng: Sắc uống nóng để giúp cơ thể ra mồ hôi nhẹ, giải cảm hiệu quả.
Bài thuốc trị mề đay, ngứa da
Thành phần: Phòng phong, xuyên khung, bạch chỉ, cam thảo, kinh giới, phòng kỷ…
Công dụng: Giảm ngứa, nổi mẩn, dị ứng da do thời tiết, dị nguyên.
Cách dùng: Sắc uống, kết hợp tắm nước thuốc (đã lọc bã) để giảm ngứa ngoài da.
Tác dụng phụ và những lưu ý khi dùng phòng phong
- Một số người có thể dị ứng nhẹ với phòng phong (ngứa, nổi mẩn, khó chịu tiêu hóa).
- Sử dụng quá liều hoặc kéo dài không kiểm soát có thể gây mệt mỏi, buồn ngủ, rối loạn tiêu hóa.
- Không nên tự ý dùng cho phụ nữ mang thai, trẻ nhỏ dưới 2 tuổi, người có bệnh nền nặng.
- Người đang sốt cao, âm hư nội nhiệt hoặc ra nhiều mồ hôi tự nhiên không nên dùng phòng phong.
- Tránh tự ý kết hợp nhiều vị thuốc không rõ nguồn gốc.
- Luôn hỏi ý kiến bác sĩ/thầy thuốc nếu bạn đang mắc bệnh mạn tính hoặc có vấn đề sức khỏe đặc biệt.
Có nên dùng phòng phong thường xuyên?
Phòng phong là vị thuốc quý trong Đông y, đã được kiểm nghiệm qua hàng trăm năm thực tế với công dụng khu phong trừ thấp, giảm đau, giải cảm, chống viêm dị ứng. Tuy nhiên, hiệu quả của phòng phong chỉ phát huy tối ưu khi được kết hợp đúng vị, đúng bệnh, đúng đối tượng.
Không nên sử dụng phòng phong liên tục trong thời gian dài, hoặc dùng như một loại “bổ sung” cho người khỏe mạnh. Việc lạm dụng, dùng không đúng liều, không phù hợp cơ địa có thể gây tác dụng phụ hoặc giảm hiệu quả điều trị.
Vì vậy, hãy tham khảo ý kiến chuyên gia y học cổ truyền trước khi sử dụng các bài thuốc có phòng phong, đặc biệt với người có bệnh lý nền hoặc phụ nữ mang thai.
Kết luận
Phòng phong là vị thuốc quý trong Đông y, nổi bật với tác dụng khu phong trừ thấp, giảm đau nhức xương khớp, giải cảm, hỗ trợ điều trị dị ứng và tiêu hóa. Tuy nhiên, việc sử dụng cần đúng liều, đúng cách và phù hợp với từng đối tượng. Hãy chủ động đi khám chuyên khoa hoặc tham khảo ý kiến thầy thuốc khi có biểu hiện bất thường hoặc triệu chứng không cải thiện. Phòng phong phát huy hiệu quả tốt nhất khi là một phần trong phác đồ điều trị toàn diện, cá thể hóa cho từng người bệnh.
