Phồng đĩa đệm L4 L5 là tình trạng đĩa đệm nằm giữa hai đốt sống thắt lưng L4 và L5 bị phình ra ngoài so với vị trí bình thường nhưng bao xơ vẫn chưa rách hoàn toàn. Đây là giai đoạn sớm của bệnh lý đĩa đệm, nếu không kiểm soát tốt có thể dẫn tới thoát vị đĩa đệm với nhiều biến chứng nguy hiểm hơn.
Vùng thắt lưng L4 L5 là nơi chịu áp lực lớn nhất khi cơ thể vận động, do đó đây cũng là vị trí dễ tổn thương nhất trong các đốt sống thắt lưng.
Phồng đĩa đệm L4 L5 là gì?
Đĩa đệm có cấu tạo gồm nhân nhầy ở trung tâm và bao xơ bao quanh. Khi các yếu tố tác động lâu ngày như lão hóa, vận động sai tư thế, mang vác vật nặng hoặc chấn thương, đĩa đệm dần bị mất nước, bao xơ yếu đi khiến phần nhân nhầy và bao xơ cùng phồng ra ngoài. Tuy nhiên, ở giai đoạn phồng đĩa đệm, bao xơ vẫn chưa bị rách, nhân nhầy chưa thoát ra ngoài nên chưa gây chèn ép mạnh lên rễ thần kinh.
Phồng đĩa đệm L4 L5 thường được phát hiện qua hình ảnh MRI (cộng hưởng từ), cho thấy đĩa đệm phồng ra ngoài viền thân đốt sống mà không có dấu hiệu rách bao xơ rõ ràng.
Nguyên nhân gây phồng đĩa đệm L4 L5
Có nhiều nguyên nhân làm tăng nguy cơ phồng đĩa đệm vùng thắt lưng, đặc biệt là vị trí L4 L5, bao gồm:
- Thoái hóa tự nhiên do tuổi tác: Khi về già, các đĩa đệm mất dần độ đàn hồi, nhân nhầy giảm nước, bao xơ dễ tổn thương.
- Làm việc nặng, mang vác quá sức: Người lao động chân tay, thường xuyên bê vác vật nặng, gập lưng hoặc nâng sai tư thế dễ làm đĩa đệm bị quá tải.
- Tư thế xấu kéo dài: Ngồi gù lưng, đứng lâu, cúi gập, vặn mình liên tục khiến áp lực lên đĩa đệm tăng.
- Ít vận động, béo phì: Cơ lưng yếu, trọng lượng cơ thể lớn tạo gánh nặng lên cột sống.
- Chấn thương cột sống: Tai nạn, té ngã, chơi thể thao sai cách đều có thể làm tổn thương đĩa đệm.
- Yếu tố di truyền: Gia đình có người mắc bệnh lý đĩa đệm, nguy cơ của bạn cũng cao hơn.
Triệu chứng phồng đĩa đệm L4 L5
Phồng đĩa đệm L4 L5 thường tiến triển âm thầm. Tùy vào mức độ phồng và ảnh hưởng lên rễ thần kinh mà triệu chứng có thể nhẹ hoặc nặng, bao gồm:
- Đau thắt lưng âm ỉ hoặc đau nhói: Đau tăng khi vận động mạnh, ngồi lâu, cúi hoặc mang vác nặng.
- Đau lan xuống mông, đùi, bắp chân: Trường hợp đĩa đệm phồng nhiều, có thể chèn nhẹ lên rễ thần kinh tọa gây đau kiểu “lan tỏa” theo dây thần kinh.
- Tê bì, châm chích chân: Cảm giác tê từ lưng xuống chân, đôi khi kèm yếu cơ nhẹ.
- Cứng cột sống thắt lưng buổi sáng: Khó khăn khi vận động, xoay trở hoặc đứng thẳng dậy sau khi ngủ dậy.
- Hạn chế vận động: Người bệnh thường ngại cúi, gập, leo cầu thang, đứng lâu hoặc chạy nhảy.
Đôi khi, phồng đĩa đệm nhẹ có thể không có triệu chứng, chỉ được phát hiện tình cờ khi chụp MRI hoặc kiểm tra sức khỏe.
Phồng đĩa đệm L4 L5 có nguy hiểm không?
Bản chất phồng đĩa đệm là giai đoạn tiền thoát vị. Nếu không kiểm soát, quá trình này có thể tiếp tục tiến triển, bao xơ rách, nhân nhầy thoát ra ngoài dẫn tới thoát vị đĩa đệm L4 L5, chèn ép rễ thần kinh nặng nề hơn, ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng cuộc sống.
Một số biến chứng có thể xảy ra nếu không điều trị đúng cách:
- Đau lan xuống chân, yếu cơ, giảm khả năng vận động
- Hội chứng đau thần kinh tọa
- Rối loạn tiểu tiện, đại tiện khi chèn ép nặng rễ thần kinh
- Nguy cơ teo cơ, liệt nếu để lâu ngày không can thiệp
Tuy nhiên, đa số trường hợp phồng đĩa đệm L4 L5 nếu phát hiện sớm và điều trị kịp thời hoàn toàn có thể phục hồi, không để lại di chứng nặng nề.
Các phương pháp điều trị phồng đĩa đệm L4 L5
Đa số trường hợp phồng đĩa đệm L4 L5 được điều trị bảo tồn, ít khi cần can thiệp ngoại khoa. Các phương pháp điều trị gồm:
Nghỉ ngơi, điều chỉnh hoạt động hàng ngày
Khi phát hiện phồng đĩa đệm L4 L5, điều quan trọng nhất là giảm tối đa các tác động có hại lên cột sống thắt lưng để tạo điều kiện cho đĩa đệm phục hồi tự nhiên:
- Tránh vận động mạnh, bê vác nặng: Hạn chế tối đa các hoạt động như nâng, bê, kéo, đẩy vật nặng, cúi gập hoặc vặn xoắn lưng.
- Nghỉ ngơi hợp lý: Tuyệt đối không nên nằm bất động lâu ngày, vì có thể gây yếu cơ và cứng khớp. Thay vào đó, nên xen kẽ giữa nghỉ ngơi và vận động nhẹ nhàng, thay đổi tư thế sau mỗi 30–45 phút.
- Tư thế đúng khi sinh hoạt: Khi ngồi làm việc, lưng nên được tựa vào ghế, hai bàn chân đặt chạm đất, không gù lưng, không vặn mình đột ngột.
Vật lý trị liệu, phục hồi chức năng
- Kéo giãn cột sống: Thực hiện các bài tập như nằm ngửa co gối, đu xà đơn, tư thế em bé trong yoga hoặc kéo giãn bằng máy tại phòng vật lý trị liệu, giúp giảm áp lực lên đĩa đệm L4 L5, hỗ trợ đĩa đệm trở về vị trí bình thường.
- Tăng cường sức mạnh cơ lưng – bụng: Luyện tập đều đặn các bài như plank, cầu lưng, nâng chân khi nằm ngửa, kéo gối về ngực, giúp cơ core khỏe hơn, bảo vệ và giảm tải cho cột sống.
- Phương pháp hỗ trợ giảm đau: Kết hợp điện xung trị liệu, nhiệt trị liệu (chườm ấm), sóng ngắn hoặc laser trị liệu để giảm đau, thư giãn cơ và thúc đẩy phục hồi mô tổn thương vùng thắt lưng.
Sử dụng thuốc khi cần thiết
Dưới đây là phần viết ngắn gọn hơn về sử dụng thuốc cho phồng đĩa đệm L4 L5:
- Thuốc giảm đau, kháng viêm: Paracetamol, NSAID giúp giảm đau, chống viêm tạm thời.
- Thuốc giãn cơ: Dùng khi có co cứng cơ lưng.
- Thuốc bổ thần kinh: Bổ sung vitamin B hoặc thuốc giảm đau thần kinh khi có đau lan chân.
Lưu ý: Chỉ dùng thuốc theo chỉ định bác sĩ, không tự ý sử dụng hoặc kéo dài vì có thể gây tác dụng phụ; thuốc chỉ hỗ trợ, không thay thế phục hồi chức năng.
Thay đổi lối sống
- Kiểm soát cân nặng: Duy trì cân nặng hợp lý sẽ giảm áp lực lên cột sống thắt lưng.
- Hoạt động thể chất đều đặn: Tập luyện các môn tốt cho cột sống như đi bộ, đạp xe, bơi lội, yoga.
- Bỏ thuốc lá, hạn chế rượu bia: Giúp cải thiện tuần hoàn nuôi dưỡng đĩa đệm.
- Ăn uống đủ chất: Bổ sung các thực phẩm giàu canxi, vitamin D, protein giúp tăng sức khỏe xương khớp.
Phẫu thuật
Tỷ lệ phồng đĩa đệm L4 L5 phải mổ là rất thấp, chỉ cân nhắc khi:
- Đã điều trị bảo tồn trên 6 tháng không cải thiện
- Đau dữ dội, ảnh hưởng nghiêm trọng vận động, sinh hoạt
- Có dấu hiệu chèn ép thần kinh nặng: yếu, liệt chi, rối loạn cơ tròn (tiểu tiện, đại tiện không tự chủ)
Các phương pháp phẫu thuật hiện đại: mổ nội soi lấy nhân đĩa đệm, mổ vi phẫu, hoặc thay đĩa đệm nhân tạo tùy từng trường hợp.
Cách phòng ngừa phồng đĩa đệm L4 L5
- Tập thể dục đều đặn với các bài tập phù hợp cho cột sống.
- Tránh tư thế ngồi, đứng sai, không vặn mình mạnh hoặc cúi gập lâu.
- Sử dụng dụng cụ hỗ trợ khi cần nâng vác vật nặng.
- Kiểm soát cân nặng hợp lý.
- Khám sức khỏe định kỳ để phát hiện sớm các bệnh lý về cột sống.
Kết luận
Phồng đĩa đệm L4 L5 là bệnh lý phổ biến ở vùng thắt lưng, có thể gặp ở cả người trẻ và lớn tuổi. Bệnh nếu được phát hiện sớm, điều trị đúng cách và thay đổi lối sống hợp lý hoàn toàn có thể kiểm soát tốt, phòng tránh tiến triển thành thoát vị đĩa đệm nguy hiểm. Nếu bạn có dấu hiệu đau lưng kéo dài, đau lan chân hoặc nghi ngờ bệnh lý cột sống, hãy đến các cơ sở y tế uy tín để được khám và tư vấn chuyên sâu.
