Bị phồng đĩa đệm là một trong những nguyên nhân phổ biến gây đau lưng, tê chân tay, ảnh hưởng lớn tới khả năng vận động và chất lượng cuộc sống của người bệnh. Ngoài các biện pháp điều trị y học, chế độ dinh dưỡng hợp lý đóng vai trò không nhỏ trong việc hỗ trợ giảm viêm, tăng cường sức khỏe cột sống và giúp đĩa đệm phục hồi tốt hơn. Ăn uống đúng cách không chỉ giúp kiểm soát cân nặng, giảm áp lực lên đĩa đệm mà còn bổ sung các dưỡng chất thiết yếu cho quá trình tái tạo mô và phục hồi tổn thương.
Tuy vậy, người bệnh cần hiểu rằng dinh dưỡng chỉ là một phần trong phác đồ điều trị toàn diện, cần phối hợp cùng tập luyện và thăm khám chuyên khoa.
Vì sao chế độ ăn uống ảnh hưởng đến phồng đĩa đệm?
Cấu trúc của đĩa đệm cột sống gồm hai thành phần chính: nhân nhầy ở trung tâm và vòng sợi bao quanh. Nhân nhầy có tới 80% là nước, còn vòng sợi được cấu tạo chủ yếu từ collagen – một loại protein đặc biệt. Khi bị phồng đĩa đệm, những tổn thương nhỏ ở vòng sợi khiến nhân nhầy chèn ép ra ngoài, gây đau và tê bì vùng lưng hoặc chân, tay.
Chế độ ăn uống ảnh hưởng trực tiếp đến đĩa đệm qua các cơ chế sau:
- Dinh dưỡng kém dẫn đến suy giảm chất lượng collagen, giảm độ đàn hồi của đĩa đệm.
- Viêm mạn tính do ăn nhiều thực phẩm không lành mạnh làm tổn thương thêm mô xung quanh đĩa đệm.
- Thừa cân, béo phì do ăn uống không kiểm soát làm tăng áp lực lên cột sống, khiến tổn thương khó hồi phục hơn.
Ngược lại, bổ sung các thực phẩm phù hợp sẽ cung cấp đủ nguyên liệu cho quá trình tổng hợp collagen, giảm viêm, tăng sức đề kháng của cơ thể, đồng thời kiểm soát cân nặng hiệu quả hơn.
Người bị phồng đĩa đệm nên ăn gì?
- Thực phẩm giàu protein (thịt nạc, cá biển, trứng, sữa, đậu hũ, các loại đậu) – Cung cấp nguyên liệu tái tạo vòng sợi đĩa đệm, gân và cơ cạnh cột sống, giúp sửa chữa vi tổn thương và rút ngắn thời gian hồi phục.
- Thực phẩm giàu omega-3 (cá hồi, cá thu, cá mòi, cá trích, hạt chia, hạt lanh, hạt óc chó) – Có tác dụng chống viêm mạnh, giúp giảm viêm mạn tính quanh cột sống và hỗ trợ giảm đau tự nhiên.
- Thực phẩm giàu canxi và vitamin D (sữa, sữa chua, phô mai, cá nhỏ ăn cả xương, tôm cua, rau xanh đậm, đậu phụ, vừng, hạnh nhân) – Giúp tăng độ vững chắc của cột sống, hỗ trợ tái tạo mô xương và phòng ngừa loãng xương, xẹp đốt sống.
- Thực phẩm giàu vitamin C và chất chống oxy hóa (cam, bưởi, kiwi, ổi, dâu tây, bông cải xanh, ớt chuông, cà chua, cà rốt) – Thúc đẩy tổng hợp collagen cho vòng sợi đĩa đệm, làm chậm thoái hóa và bảo vệ mô sụn, khớp.
- Thực phẩm giàu magie và kẽm (hạt bí, hạt hướng dương, ngũ cốc nguyên hạt, chuối, bơ, khoai lang, thịt bò nạc, hàu, trứng) – Giúp thư giãn cơ, giảm co cứng cơ cạnh cột sống và hỗ trợ quá trình phục hồi mô đĩa đệm.
- Uống đủ nước mỗi ngày (1,5–2 lít/ngày) – Duy trì độ ẩm và độ đàn hồi của nhân nhầy đĩa đệm, hỗ trợ vận chuyển dưỡng chất và hạn chế thoái hóa sớm.
Bị phồng đĩa đệm nên kiêng gì để tránh bệnh tiến triển?
- Đồ chiên rán, thức ăn nhanh, thực phẩm nhiều dầu mỡ – Làm tăng phản ứng viêm trong cơ thể, khiến triệu chứng đau lưng và chèn ép đĩa đệm nặng hơn.
- Thực phẩm chế biến sẵn, nhiều muối và chất bảo quản – Gây rối loạn chuyển hóa, giữ nước, ảnh hưởng xấu đến xương khớp và làm chậm quá trình hồi phục của đĩa đệm.
- Đường và tinh bột tinh chế (bánh kẹo, nước ngọt, bánh mì trắng, gạo trắng) – Làm tăng nguy cơ thừa cân, béo phì và viêm mạn tính, khiến cột sống chịu áp lực lớn hơn.
- Rượu bia và nước ngọt có gas – Cản trở hấp thu canxi, làm giảm chất lượng xương và mô quanh đĩa đệm, kéo dài thời gian hồi phục.
- Ăn mặn kéo dài (đồ muối, đồ kho đậm, thực phẩm nhiều natri) – Ảnh hưởng đến chuyển hóa canxi, làm xương yếu và tăng nguy cơ thoái hóa cột sống.
- Thực phẩm quá cay, nhiều gia vị kích thích – Có thể làm tăng phản ứng viêm và khiến cảm giác đau nhức cột sống trở nên rõ rệt hơn ở người nhạy cảm.
Nguyên tắc ăn uống hỗ trợ điều trị phồng đĩa đệm
- Ăn cân đối các nhóm chất: Kết hợp đầy đủ protein, chất béo tốt, tinh bột, vitamin và khoáng chất, tránh kiêng khem cực đoan gây thiếu hụt dưỡng chất cần thiết.
- Duy trì cân nặng hợp lý: Giảm cân nếu đang thừa cân để giảm áp lực lên cột sống, giúp đĩa đệm hồi phục nhanh hơn.
- Chia nhỏ bữa ăn, hạn chế ăn tối muộn: Giúp tiêu hóa tốt, tránh tích tụ mỡ thừa và kiểm soát đường huyết ổn định.
- Kết hợp dinh dưỡng với vận động, phục hồi chức năng: Dinh dưỡng tốt cần đi cùng các bài tập phục hồi chuyên biệt, nghỉ ngơi hợp lý và kiểm soát tư thế trong sinh hoạt.
Vai trò của dinh dưỡng trong phác đồ điều trị phồng đĩa đệm
Dinh dưỡng không thể thay thế hoàn toàn các biện pháp điều trị y khoa, nhưng lại là yếu tố nền tảng giúp hỗ trợ kiểm soát bệnh hiệu quả, giảm nguy cơ biến chứng và phòng ngừa tái phát.
Người bệnh cần phối hợp chế độ ăn uống hợp lý cùng thuốc (theo chỉ định của bác sĩ), vật lý trị liệu và thay đổi lối sống (bỏ thuốc lá, kiểm soát stress, nghỉ ngơi hợp lý).
Khi nào nên thăm khám chuyên khoa?
- Đau lưng, tê bì kéo dài, không giảm sau nghỉ ngơi
- Đau tăng khi vận động hoặc kèm yếu cơ, teo cơ
- Rối loạn vận động, đại tiểu tiện bất thường
Đây là các dấu hiệu cảnh báo cần thăm khám chuyên khoa xương khớp – cột sống càng sớm càng tốt để được tư vấn điều trị kịp thời.
Kết luận
Chế độ dinh dưỡng hợp lý đóng vai trò quan trọng trong việc kiểm soát triệu chứng, hỗ trợ hồi phục và phòng ngừa biến chứng ở người bị phồng đĩa đệm. Ăn đúng – kiêng đúng, kết hợp tập luyện phù hợp và tuân thủ điều trị của bác sĩ sẽ giúp cải thiện đáng kể chất lượng sống và khả năng vận động của người bệnh.
Hãy xây dựng một chế độ ăn khoa học, duy trì lâu dài, chủ động phòng bệnh hơn chữa bệnh – đó chính là chìa khóa để có một cột sống khỏe mạnh!
