Chân vòng kiềng ở trẻ nhỏ là tình trạng khá phổ biến khiến không ít phụ huynh lo lắng về sức khỏe vận động cũng như thẩm mỹ của con em mình. Không phải trường hợp nào cũng nguy hiểm, nhưng nếu không được nhận biết đúng và xử lý kịp thời, chân vòng kiềng có thể để lại hậu quả lâu dài, ảnh hưởng đến sự phát triển của trẻ sau này. Bài viết này giúp bạn hiểu rõ về tình trạng chân vòng kiềng ở trẻ, phân biệt khi nào là bình thường, khi nào cần can thiệp, và cách chăm sóc tốt nhất cho con.
Tình trạng chân vòng kiềng ở trẻ em
Chân vòng kiềng là thuật ngữ chỉ hiện tượng hai chân của trẻ bị cong ra ngoài, tạo thành hình dạng chữ “O” khi trẻ đứng thẳng, hai mắt cá chân chạm vào nhau nhưng hai đầu gối lại cách xa. Đây là tình trạng khá thường gặp ở trẻ nhỏ, nhất là giai đoạn trẻ bắt đầu biết đi.
Ở giai đoạn sơ sinh, do ảnh hưởng của tư thế co quắp trong bụng mẹ, đa số trẻ đều có trục xương chân cong nhẹ. Khi trẻ lớn lên, các xương dần phát triển thẳng lại, đặc biệt trong khoảng 18–24 tháng đầu đời. Tuy nhiên, ở một số trẻ, tình trạng này kéo dài hơn bình thường hoặc có biểu hiện bất thường về mức độ cong, mất cân xứng giữa hai chân, có thể là dấu hiệu của một vấn đề bệnh lý.
Chân vòng kiềng ở trẻ gồm hai dạng chính:
- Chân vòng kiềng sinh lý: Thường gặp ở trẻ dưới 2 tuổi, mức độ cong nhẹ, hai chân tương đối đều nhau, thường tự hết khi trẻ lớn lên mà không cần điều trị đặc biệt.
- Chân vòng kiềng bệnh lý: Tình trạng cong nặng, kéo dài trên 3 tuổi, hoặc chỉ xuất hiện ở một chân, thường do các nguyên nhân như còi xương, bệnh Blount, di truyền hoặc dị tật bẩm sinh xương.
Dấu hiệu nhận biết chân vòng kiềng ở trẻ
Để phát hiện sớm chân vòng kiềng, phụ huynh cần chú ý những dấu hiệu sau:
- Khoảng cách giữa hai gối rộng khi trẻ đứng thẳng: Khi cho trẻ đứng thẳng, hai mắt cá chân chạm vào nhau nhưng hai đầu gối không thể chạm sát, tạo nên khe hở lớn hơn bình thường.
- Cẳng chân cong hướng ra ngoài: Nhìn nghiêng có thể thấy trục cẳng chân không thẳng mà uốn cong ra ngoài, rõ rệt nhất ở đoạn dưới đầu gối.
- Dáng đi hơi lắc hoặc lệch trục: Một số trẻ có dáng đi “chân vòng kiềng”, bàn chân hơi quay ra ngoài, dáng đi lạch bạch, thiếu tự tin.
- Đế giày bị mòn không đều: Nếu quan sát đôi giày của trẻ, có thể nhận thấy một bên đế bị mòn nhiều hơn, nhất là phía ngoài bàn chân.
- Bất đối xứng hoặc đi lại khó khăn: Nếu chỉ một bên chân bị cong, trẻ có thể đi khập khiễng hoặc mất cân đối rõ rệt.
Những dấu hiệu này càng trở nên rõ ràng khi trẻ lớn dần, đặc biệt sau 2 tuổi mà chân vẫn chưa thẳng hoặc mức độ cong tăng lên theo thời gian.
Nguyên nhân gây chân vòng kiềng ở trẻ
Nguyên nhân sinh lý
- Tư thế bào thai: Trong bụng mẹ, trẻ thường nằm co chân, làm trục xương cong tự nhiên. Sau sinh, xương dần phát triển thẳng lại, quá trình này kéo dài đến khoảng 2 tuổi.
- Tập đi sớm: Một số trẻ được tập đi quá sớm khi xương chưa đủ cứng cáp, làm tăng áp lực lên xương chân, góp phần duy trì hoặc làm nặng thêm tình trạng chân vòng kiềng sinh lý.
Nguyên nhân bệnh lý
- Thiếu vitamin D, Canxi (còi xương): Trẻ thiếu vi chất cần thiết cho phát triển xương, đặc biệt là vitamin D và Canxi, làm xương mềm yếu, dễ cong biến dạng.
- Bệnh Blount: Là một rối loạn phát triển ở đầu xương chày, khiến xương bị cong bất thường, thường nặng dần theo thời gian, có thể chỉ ở một bên.
- Dị tật bẩm sinh, di truyền: Một số trường hợp trẻ sinh ra đã có bất thường về cấu trúc xương, sụn hoặc sụn tăng trưởng.
- Chấn thương vùng sụn tăng trưởng: Chấn thương hoặc nhiễm trùng làm tổn thương vùng sụn phát triển ở đầu xương, dẫn đến biến dạng trục chân.
- Thừa cân – béo phì: Trẻ thừa cân khiến xương chân chịu áp lực lớn hơn khi tập đi, làm tăng nguy cơ bị cong chân.
Chân vòng kiềng ở trẻ có nguy hiểm không?
Phần lớn trường hợp chân vòng kiềng sinh lý sẽ tự điều chỉnh khi trẻ phát triển và không ảnh hưởng đến khả năng vận động. Tuy nhiên, nếu là dạng bệnh lý hoặc kéo dài không điều chỉnh, chân vòng kiềng có thể gây ra:
- Lệch trục chân vĩnh viễn, làm giảm khả năng chạy nhảy, vận động.
- Đau mỏi khớp gối, cẳng chân khi lớn lên, tăng nguy cơ thoái hóa khớp gối sớm.
- Trẻ dễ tự ti về ngoại hình, gặp khó khăn khi chọn giày dép, trang phục.
- Một số trường hợp nặng có thể ảnh hưởng chiều cao và tầm vóc của trẻ.
Do đó, việc phân biệt chính xác giữa chân vòng kiềng sinh lý và bệnh lý, theo dõi và xử trí đúng thời điểm là cực kỳ quan trọng để bảo đảm trẻ phát triển toàn diện.
Chẩn đoán chân vòng kiềng ở trẻ
Để xác định chính xác tình trạng chân vòng kiềng, bác sĩ chuyên khoa sẽ tiến hành:
- Khám lâm sàng: Quan sát dáng đi, dáng đứng, đo khoảng cách giữa hai gối và trục chân. Đánh giá mức độ cong, đối xứng hai bên và khả năng vận động của trẻ.
- Chụp X-quang: Giúp kiểm tra chính xác trục xương, mức độ cong, tình trạng sụn tăng trưởng, phát hiện các tổn thương hoặc bất thường cấu trúc xương.
- Xét nghiệm máu: Khi nghi ngờ còi xương, bác sĩ có thể chỉ định kiểm tra nồng độ vitamin D, Canxi, Phospho, ALP…
- Phân biệt sinh lý và bệnh lý: Dựa trên tuổi của trẻ, mức độ cong, tiến triển theo thời gian và kết quả các xét nghiệm để quyết định theo dõi hay can thiệp điều trị.
Những phương pháp điều trị chân vòng kiềng ở trẻ
Trường hợp sinh lý
- Theo dõi định kỳ: Bác sĩ sẽ hẹn kiểm tra 3–6 tháng/lần để đánh giá mức độ cải thiện. Thường đến 2 tuổi, chân sẽ tự thẳng lại mà không cần can thiệp.
- Không ép trẻ tập đi quá sớm: Cho trẻ vận động tự nhiên, tránh các loại xe tập đi hoặc bắt trẻ đi khi xương chưa đủ cứng cáp.
- Chế độ dinh dưỡng hợp lý: Bổ sung đầy đủ vitamin D, Canxi, các khoáng chất cho xương chắc khỏe.
- Vận động nhẹ nhàng: Khuyến khích trẻ chơi các trò chơi vận động phù hợp với lứa tuổi.
Trường hợp bệnh lý
- Bổ sung vi chất: Nếu xác định nguyên nhân do còi xương, cần bổ sung vitamin D, Canxi và điều chỉnh chế độ ăn uống, tắm nắng hợp lý.
- Vật lý trị liệu – tập phục hồi chức năng: Các bài tập kéo giãn, tập chỉnh trục chân giúp tăng cường sức mạnh cơ quanh xương chân, hỗ trợ định hướng trục xương.
- Đeo nẹp chỉnh hình: Một số trường hợp cong nặng, đặc biệt ở bệnh Blount hoặc còi xương, bác sĩ có thể chỉ định nẹp chỉnh hình để giữ trục chân ổn định trong quá trình phát triển.
- Điều trị bệnh Blount: Tùy mức độ bệnh, trẻ có thể được chỉ định nẹp chuyên biệt hoặc phẫu thuật chỉnh trục xương.
- Phẫu thuật chỉnh hình: Áp dụng cho những trường hợp chân cong nặng, lớn tuổi hoặc thất bại với các phương pháp bảo tồn khác. Phẫu thuật nhằm đưa trục xương về vị trí bình thường, ngăn ngừa các biến chứng lâu dài.
Trẻ em chân vòng kiềng nên ăn gì?
Dinh dưỡng hợp lý giúp trẻ phát triển hệ xương chắc khỏe, hỗ trợ phòng ngừa và điều trị hiệu quả:
- Thực phẩm giàu Canxi: Sữa, phô mai, sữa chua, cá nhỏ ăn cả xương, tôm, cua, rau xanh (cải bó xôi, cải rổ…), đậu nành.
- Thực phẩm giàu vitamin D: Cá hồi, cá thu, lòng đỏ trứng, sữa công thức bổ sung vitamin D, gan cá, phô mai.
- Thực phẩm giàu Magie, Kẽm, Photpho: Đậu hạt, ngũ cốc, thịt gà, thịt bò, các loại hải sản.
- Tắm nắng sáng sớm: Để da tổng hợp vitamin D tự nhiên, giúp tăng hấp thu Canxi cho xương chắc khỏe.
- Tránh các thực phẩm nhiều muối, đồ uống có gas vì có thể làm tăng thải Canxi qua nước tiểu.
Xem thêm: Giai đoạn vàng bổ sung Canxi cho trẻ
Khi nào phụ huynh cần đưa trẻ đi khám?
Phụ huynh nên đưa trẻ đi khám chuyên khoa xương khớp – chỉnh hình khi thấy một trong các dấu hiệu sau:
- Trẻ trên 2 tuổi nhưng chân vẫn không thẳng lại hoặc mức độ cong ngày càng tăng.
- Khoảng cách giữa hai đầu gối lớn, khác biệt rõ rệt với trẻ cùng tuổi.
- Một bên chân cong nhiều hơn bên còn lại, dáng đi bất đối xứng.
- Trẻ đi khập khiễng, đau chân, vận động khó khăn.
- Nghi ngờ trẻ còi xương: chậm lớn, hay ra mồ hôi trộm, răng mọc chậm.
- Gia đình có tiền sử các bệnh lý về xương khớp hoặc dị tật xương.
Việc phát hiện và can thiệp sớm sẽ giúp phòng ngừa các biến chứng lâu dài và giúp trẻ phát triển toàn diện cả về thể chất lẫn tinh thần.
Cách phòng ngừa chân vòng kiềng ở trẻ
- Không tập đi quá sớm: Hãy để trẻ tự ngồi, tự đứng và tự đi khi cơ – xương đủ vững, thường là sau 10–11 tháng tuổi.
- Hạn chế sử dụng xe tập đi: Xe tập đi có thể làm tăng nguy cơ cong chân ở trẻ nhỏ, đặc biệt với trẻ xương còn yếu.
- Kiểm soát cân nặng: Tránh để trẻ thừa cân, giúp giảm áp lực lên hệ xương non yếu.
- Tắm nắng hợp lý: Cho trẻ tắm nắng buổi sáng sớm từ 15–20 phút/ngày để tăng tổng hợp vitamin D.
- Chế độ ăn đầy đủ vi chất: Tăng cường sữa, hải sản, trứng, rau củ, hạn chế đồ ăn nhanh.
- Khuyến khích trẻ vận động phù hợp: Các trò chơi nhẹ nhàng, vận động hợp lý giúp hệ cơ – xương phát triển khỏe mạnh, linh hoạt.
Chân vòng kiềng là tình trạng khá phổ biến ở trẻ nhỏ, đa số trường hợp sẽ tự điều chỉnh khi trẻ lớn lên. Tuy nhiên, phụ huynh không nên chủ quan, hãy chú ý quan sát và theo dõi sát quá trình phát triển của con. Khi phát hiện các dấu hiệu bất thường về trục chân, vận động hoặc nghi ngờ còi xương, hãy đưa trẻ đi khám chuyên khoa để được tư vấn, chẩn đoán và xử trí kịp thời. Dinh dưỡng hợp lý, vận động phù hợp và phát hiện sớm là chìa khóa giúp trẻ có đôi chân khỏe mạnh, phát triển toàn diện về thể chất và vóc dáng.
