Chân vòng kiềng không chỉ gây mất tự tin về ngoại hình mà còn có thể ảnh hưởng đến khả năng vận động nếu không điều trị sớm. Nhiều người băn khoăn về cách chữa chân vòng kiềng hiệu quả, nhất là cho trẻ nhỏ và người trưởng thành. Việc tìm hiểu đúng cách chữa chân vòng kiềng theo từng độ tuổi sẽ giúp bảo vệ sức khỏe xương khớp và cải thiện dáng đi một cách bền vững.
Tổng quan về chân vòng kiềng
Chân vòng kiềng là tình trạng hai chân cong ra ngoài khi đứng thẳng, khiến hai gối không chạm vào nhau dù hai mắt cá chân đã sát. Đây là hiện tượng phổ biến ở trẻ nhỏ dưới 2 tuổi do quá trình phát triển sinh lý, thường có thể tự điều chỉnh khi trẻ lớn lên. Tuy nhiên, ở một số trường hợp, chân vòng kiềng xuất hiện do thiếu vitamin D, canxi (còi xương), bệnh lý di truyền, rối loạn phát triển xương (bệnh Blount) hoặc do thói quen vận động không đúng (tập đi quá sớm, ngồi “W” kéo dài).
Đối với trẻ từ 2–6 tuổi, nếu chân vẫn cong nhiều thì khả năng tự khỏi giảm đi rõ rệt, cần theo dõi và can thiệp sớm. Với trẻ trên 6 tuổi hoặc người lớn, chân vòng kiềng thường không tự cải thiện mà đòi hỏi các phương pháp điều trị chuyên sâu để tránh ảnh hưởng dáng đi, thẩm mỹ và nguy cơ đau khớp về lâu dài.
Chẩn đoán và đánh giá mức độ cong chân vòng kiềng
- Khám lâm sàng: Đánh giá dáng đi, khoảng cách giữa hai gối khi đứng thẳng.
- Chụp X-quang: Xác định góc lệch, phân biệt nguyên nhân (còi xương, bệnh Blount…).
- Đánh giá mức độ: Dựa vào độ tuổi, khoảng cách hai gối, tiến triển trong thời gian theo dõi để quyết định phương pháp điều trị.
Cách chữa chân vòng kiềng theo từng độ tuổi và mức độ
Trẻ dưới 2 tuổi (chủ yếu là sinh lý)
- Theo dõi tự nhiên: Phần lớn trường hợp sẽ tự điều chỉnh khi trẻ lớn hơn, không cần can thiệp.
- Bổ sung vitamin D, canxi hợp lý: Giúp xương chắc khỏe, phòng tránh còi xương.
- Phơi nắng đúng cách: Tăng tổng hợp vitamin D tự nhiên, hỗ trợ phát triển xương.
- Không tập đi quá sớm: Để xương có thời gian phát triển vững chắc, hạn chế biến dạng.
Trẻ từ 2–6 tuổi (giai đoạn vàng can thiệp)
- Điều trị nguyên nhân nếu có bệnh lý:
- Còi xương: Bổ sung vitamin D, canxi, chế độ ăn giàu dưỡng chất.
- Bệnh Blount: Theo dõi tiến triển và can thiệp sớm khi cần.
- Vật lý trị liệu – Bài tập phục hồi chức năng:
- Tăng sức mạnh cơ mông, cơ đùi trong và ngoài, cơ quanh gối để hỗ trợ trục xương.
- Bài tập điều chỉnh dáng đứng, dáng đi cho trẻ.
- Nẹp chỉnh hình ban đêm:
- Dùng cho trẻ còn khả năng phát triển xương, giúp chỉnh dần trục chân.
- Thời gian đeo theo hướng dẫn bác sĩ, thường kéo dài từ vài tháng đến 1 năm.
- Theo dõi sát mỗi 3–6 tháng: Đánh giá hiệu quả can thiệp, điều chỉnh phương pháp khi cần.
- Điều chỉnh thói quen vận động: Tránh ngồi “W”, hạn chế các tư thế xấu ảnh hưởng đến trục xương.
Trẻ trên 6 tuổi và thanh thiếu niên
- Vật lý trị liệu chuyên sâu: Tiếp tục các bài tập chỉnh trục, tăng sức mạnh cơ quanh khớp.
- Nẹp chỉnh hình: Hiệu quả giảm dần khi xương đã phát triển gần hoàn thiện, chỉ áp dụng nếu còn khả năng tăng trưởng.
- Điều trị nguyên nhân nền: Kiểm soát bệnh lý xương, chấn thương cũ nếu có.
- Xem xét phẫu thuật chỉnh trục: Chỉ định khi chân cong nhiều, ảnh hưởng vận động, thẩm mỹ hoặc có biến chứng đau, thoái hóa khớp sớm.
Người trưởng thành
- Vật lý trị liệu hỗ trợ: Tập các nhóm cơ lớn quanh đùi, mông để cải thiện dáng đi, giảm triệu chứng đau nếu có. Không thể thay đổi hoàn toàn trục xương nhưng giúp giảm mệt mỏi và ngăn ngừa tổn thương thứ phát.
- Nẹp chỉnh hình: Chủ yếu mang tính hỗ trợ giảm đau, không thể chỉnh trục xương đã phát triển hoàn toàn.
- Phẫu thuật chỉnh trục xương (osteotomy, guided growth):
- Giải pháp hiệu quả nhất cho người lớn khi chân cong nhiều, gây đau hoặc biến dạng lớn.
- Bác sĩ sẽ cắt, chỉnh lại trục xương và cố định bằng nẹp, đinh; quá trình hồi phục cần thời gian, vật lý trị liệu sau mổ.
- Chỉ định phẫu thuật: Khi trục cong > 10 độ, ảnh hưởng chức năng, thẩm mỹ hoặc nguy cơ thoái hóa khớp gối.
Các cách chữa chân vòng kiềng chuyên sâu
Vật lý trị liệu và phục hồi chức năng
- Tập tăng sức mạnh cơ: Tập trung vào nhóm cơ mông, cơ đùi trong – ngoài, cơ quanh khớp gối giúp ổn định trục chân.
- Bài tập chỉnh dáng đứng – dáng đi: Tập đứng, đi thẳng, hạn chế tỳ lệch lên mặt ngoài chân.
- Bài tập kháng lực, kéo giãn, thăng bằng: Nâng cao sự linh hoạt và sức mạnh toàn bộ chi dưới.
- Ví dụ bài tập:
- Bước ngang với dây kháng lực
- Squat đúng kỹ thuật
- Kéo giãn cơ khép đùi
- Đứng một chân trên bệ cao, kiểm soát trục chân thẳng
- Tập duỗi gân kheo
Nẹp chỉnh hình
- Nẹp ban đêm (orthosis): Chỉnh dần trục chân ở trẻ nhỏ, sử dụng đúng chỉ định để tránh ảnh hưởng phát triển.
- Hiệu quả: Tốt nhất ở trẻ <6 tuổi, với trường hợp lệch nhẹ–trung bình, cần phối hợp cùng tập luyện.
Điều trị bệnh lý nền
- Còi xương: Bổ sung vitamin D liều cao, canxi; điều chỉnh dinh dưỡng và phơi nắng hợp lý.
- Bệnh Blount: Điều trị sớm, tránh tiến triển nặng gây biến dạng vĩnh viễn.
- Chấn thương cũ, di truyền: Cần khám chuyên khoa để xác định kế hoạch điều trị phù hợp.
Phẫu thuật chỉnh trục xương
- Osteotomy (cắt chỉnh xương): Phẫu thuật cắt xương chày hoặc xương đùi để điều chỉnh trục, kết hợp cố định bằng đinh, nẹp.
- Guided growth (dành cho trẻ đang phát triển): Đặt tấm nẹp đặc biệt giúp xương phát triển cân đối, ít xâm lấn, hiệu quả tốt nếu can thiệp sớm.
- Quy trình phẫu thuật: Khám, đo góc lệch, lên kế hoạch, thực hiện phẫu thuật, tập phục hồi chức năng sau mổ.
- Nguy cơ và hồi phục: Có thể sưng đau, hạn chế vận động thời gian đầu, cần tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ phục hồi chức năng.
Phòng ngừa chân vòng kiềng cho trẻ
- Dinh dưỡng hợp lý: Đảm bảo đủ canxi, vitamin D, protein.
- Phơi nắng mỗi ngày: Giúp tổng hợp vitamin D tự nhiên.
- Không tập đi quá sớm: Chỉ cho trẻ tập đi khi chân đã đủ vững.
- Tư thế ngồi đúng: Hạn chế ngồi kiểu “W”, thường xuyên thay đổi tư thế.
- Theo dõi trục chân định kỳ: Phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường.
Kết luận
Chân vòng kiềng là tình trạng khá phổ biến ở trẻ nhỏ, đa số trường hợp nhẹ sẽ tự điều chỉnh khi lớn lên. Tuy nhiên, nếu chân cong nhiều, kéo dài đến sau 2 tuổi hoặc tiến triển nặng dần, cần chủ động can thiệp sớm để tránh biến dạng vĩnh viễn. Điều trị phụ thuộc vào nguyên nhân, độ tuổi và mức độ cong: từ theo dõi tự nhiên, dinh dưỡng hợp lý, vật lý trị liệu, nẹp chỉnh hình đến phẫu thuật chỉnh trục trong các trường hợp nặng. Khám bác sĩ chuyên khoa sẽ giúp xác định chính xác nguyên nhân và hướng dẫn phác đồ điều trị phù hợp nhất cho từng trường hợp.
