Canxi là khoáng chất giữ vai trò chủ đạo trong việc xây dựng và duy trì bộ xương chắc khỏe, đảm bảo hoạt động ổn định của cơ bắp, thần kinh và hệ tim mạch. Tuy nhiên, thiếu canxi là tình trạng không hiếm gặp ở mọi lứa tuổi – từ trẻ em, phụ nữ sau sinh, người lớn đến người cao tuổi – và rất dễ bị bỏ qua do triệu chứng ban đầu thường mơ hồ, không đặc hiệu. Việc phát hiện thiếu canxi sớm giúp ngăn ngừa loãng xương, giảm nguy cơ gãy xương, co giật và những rối loạn nguy hiểm khác liên quan đến thần kinh, tim mạch.
Vậy làm thế nào để kiểm tra thiếu canxi? Đâu là phương pháp chính xác nhất? Hãy cùng Phòng khám Xương khớp Cao Khang tìm hiểu chi tiết trong bài viết dưới đây.
Khi nào cần kiểm tra thiếu canxi?
Không phải ai cũng cần kiểm tra canxi định kỳ, nhưng có một số trường hợp cần lưu ý đặc biệt:
- Khi xuất hiện triệu chứng nghi ngờ thiếu canxi: Bạn thường xuyên bị chuột rút, co cơ, tê bì tay chân, đau nhức xương khớp, móng dễ gãy, da khô, hoặc có dấu hiệu rối loạn nhịp tim.
- Người có nguy cơ cao thiếu canxi:
- Phụ nữ sau sinh, phụ nữ tiền mãn kinh hoặc mãn kinh.
- Người cao tuổi, người ít vận động, ít tiếp xúc ánh nắng mặt trời.
- Người ăn uống thiếu dưỡng chất, chế độ ăn kiêng nghiêm ngặt.
- Trẻ em: Chậm mọc răng, còi xương, chậm tăng trưởng chiều cao, hay quấy khóc về đêm.
- Người mắc bệnh lý mạn tính: Bệnh nhân có bệnh lý về tuyến giáp, tuyến cận giáp, bệnh thận, rối loạn hấp thu ở đường tiêu hóa, sử dụng corticosteroid kéo dài.
- Trước khi bổ sung canxi kéo dài hoặc dùng liều cao: Bổ sung canxi “vô tội vạ” cũng nguy hiểm không kém thiếu hụt, vì thế cần xét nghiệm trước khi dùng lâu dài.
Nếu bạn nằm trong các nhóm nguy cơ trên, hoặc có các triệu chứng nghi ngờ, nên chủ động kiểm tra thiếu canxi để phòng ngừa biến chứng.
Các phương pháp kiểm tra thiếu canxi
Dưới đây là những phương pháp kiểm tra thiếu canxi chính xác nhất hiện nay:
Xét nghiệm máu đo nồng độ canxi
Đây là phương pháp tiêu chuẩn vàng để xác định chính xác tình trạng thiếu canxi.
- Canxi toàn phần (Total Calcium): Được đo bằng mẫu máu tĩnh mạch, giá trị bình thường dao động từ 8.5 – 10.2 mg/dL. Giá trị này có thể bị ảnh hưởng bởi nồng độ protein (albumin) trong máu.
- Canxi ion hóa (Ionized Calcium): Là dạng canxi “hoạt động” sinh học, phản ánh đúng mức canxi tự do trong máu, giá trị bình thường từ 4.6 – 5.3 mg/dL.
Xét nghiệm này chính xác hơn nhưng chi phí thường cao hơn và không phải phòng xét nghiệm nào cũng thực hiện được.
Ý nghĩa kết quả: Nếu nồng độ canxi thấp hơn mức tham chiếu → Chẩn đoán xác định thiếu canxi máu.
Lưu ý: Khi đánh giá kết quả, bác sĩ sẽ tính toán thêm các yếu tố như nồng độ albumin để điều chỉnh giá trị canxi toàn phần. Một số tình huống (như mất nước, suy gan, hạ protein máu) có thể làm sai lệch kết quả.
Xét nghiệm vitamin D (25-OH Vitamin D)
Thiếu vitamin D là nguyên nhân hàng đầu khiến cơ thể không hấp thu được canxi từ thức ăn, dẫn tới thiếu canxi dù chế độ ăn đầy đủ.
- Xét nghiệm định lượng 25-OH Vitamin D trong máu là tiêu chuẩn để đánh giá tình trạng vitamin D.
- Mức lý tưởng của vitamin D là 30 – 50 ng/mL.
- Khi vitamin D thấp hơn mức chuẩn, cơ thể sẽ không hấp thu canxi hiệu quả, gây ra thiếu canxi gián tiếp.
Lưu ý: Thiếu vitamin D rất phổ biến ở người làm việc trong nhà, ít ra nắng hoặc ở người cao tuổi.
Xét nghiệm Parathyroid Hormone (PTH)
PTH là hormone do tuyến cận giáp tiết ra, có vai trò điều hòa nồng độ canxi máu.
- Khi canxi máu giảm, PTH sẽ tăng cao để huy động canxi từ xương ra máu và tăng hấp thu canxi tại thận, ruột.
- Nếu canxi máu thấp + PTH tăng → gợi ý thiếu canxi kéo dài.
- Một số trường hợp bệnh lý tuyến cận giáp có thể gây rối loạn đồng thời PTH và canxi, cần bác sĩ chuyên khoa đánh giá chi tiết.
Đo mật độ xương (DXA scan)
- Đo mật độ xương bằng phương pháp DXA không đo trực tiếp lượng canxi, nhưng giúp đánh giá hậu quả của thiếu canxi mạn tính lên sức khỏe xương.
- Kết quả trả về T-score:
- Từ -1 đến -2.5: giảm mật độ xương
- ≤ -2.5: loãng xương
- Đối tượng nên đo mật độ xương:
- Phụ nữ trên 50 tuổi
- Người có tiền sử gãy xương, sử dụng corticosteroid kéo dài
- Người có bệnh mạn tính ảnh hưởng đến chuyển hóa xương
Kiểm tra triệu chứng lâm sàng
Ngoài các xét nghiệm, việc khai thác triệu chứng giúp nhận biết sớm nguy cơ thiếu canxi, đặc biệt khi chưa có điều kiện xét nghiệm.
- Người lớn:
- Chuột rút cơ bắp, co cứng các nhóm cơ, tê bì tay chân, đau xương, mỏi cơ kéo dài
- Da khô, tóc gãy rụng, móng tay yếu
- Lo âu, cáu gắt, ngủ không yên, cảm giác tim đập nhanh hoặc rối loạn nhịp tim
- Trẻ em: Chậm mọc răng, còi xương, quấy khóc đêm, chân vòng kiềng, dễ gãy xương
Lưu ý: Triệu chứng này dễ nhầm với nhiều bệnh khác, nên chỉ dùng làm dấu hiệu nhận biết ban đầu, không thay thế được xét nghiệm.
Thử nghiệm lâm sàng Chvostek và Trousseau
Hai dấu hiệu lâm sàng này thường được bác sĩ thực hiện khi nghi ngờ thiếu canxi máu nặng:
- Dấu Chvostek: Gõ nhẹ lên vùng trước tai (dây VII), nếu mặt co giật là dương tính, gợi ý thiếu canxi.
- Dấu Trousseau: Dùng máy đo huyết áp bơm hơi trên mức bình thường khoảng 3 phút, nếu xuất hiện co cứng các ngón tay (“bàn tay sản khoa”) thì chứng tỏ hạ canxi máu rõ rệt.
Những test này chỉ thực hiện tại cơ sở y tế, không áp dụng tại nhà.
Kiểm tra thiếu canxi tại nhà có đáng tin cậy không?
Hiện nay, trên thị trường xuất hiện một số bộ test nhanh canxi tại nhà, tuy nhiên:
- Các bộ kit này thường không đủ độ chính xác để chẩn đoán thiếu canxi.
- Việc đánh giá triệu chứng tại nhà (dựa vào cảm giác tê bì, chuột rút…) chỉ nên xem là dấu hiệu nghi ngờ.
- Nếu có triệu chứng bất thường, bạn nên đến phòng khám chuyên khoa để được xét nghiệm máu định lượng canxi và đánh giá toàn diện.
Kết luận
Kiểm tra thiếu canxi là bước quan trọng để bảo vệ sức khỏe xương khớp và toàn thân, đặc biệt ở những người có nguy cơ cao hoặc có dấu hiệu nghi ngờ. Xét nghiệm máu là phương pháp chính xác và đáng tin cậy nhất, nên được thực hiện dưới hướng dẫn của bác sĩ chuyên khoa. Đừng chủ quan với những triệu chứng nhỏ – hãy chủ động kiểm tra và bổ sung canxi đúng cách để duy trì hệ xương chắc khỏe lâu dài.
