Chân yếu đứng không vững là tình trạng sức mạnh cơ chân suy giảm, khiến người bệnh cảm thấy chân mình “mềm”, dễ run rẩy, khó giữ thăng bằng khi đứng lâu hoặc di chuyển. Người bệnh có thể gặp hiện tượng bước đi loạng choạng, không kiểm soát được hướng đi, dễ vấp ngã hoặc phải vịn vào vật khác để giữ thăng bằng. Tình trạng này có thể xuất hiện đột ngột hoặc tiến triển từ từ theo thời gian.
Chân yếu có thể xuất phát từ các vấn đề ở hệ cơ – xương – khớp, hệ thần kinh hoặc hệ tuần hoàn, mỗi nhóm lại có đặc điểm nhận biết và mức độ nghiêm trọng khác nhau. Đối tượng dễ gặp nhất là người lớn tuổi, người lười vận động, nhân viên văn phòng hoặc người có các bệnh nền liên quan đến xương khớp, thần kinh.
Nguyên nhân gây chân yếu đứng không vững
Nguyên nhân từ cột sống – thần kinh
Các bệnh lý về cột sống, đặc biệt là vùng thắt lưng, rất dễ dẫn đến yếu chân và đi đứng không vững. Thoát vị đĩa đệm thắt lưng là một trong những nguyên nhân thường gặp, khi nhân nhầy đĩa đệm thoát ra ngoài, chèn ép vào các rễ thần kinh tọa, gây tê bì, yếu cơ và mất sức cơ ở chân. Thoái hóa cột sống và hẹp ống sống cũng có thể chèn ép thần kinh, khiến người bệnh cảm thấy tê mỏi, khó vận động, đặc biệt khi đi bộ lâu phải dừng lại nghỉ.
Một số trường hợp khác như u tủy, viêm tủy cũng có thể gây triệu chứng tương tự và cần được loại trừ sớm.
Nguyên nhân từ hệ cơ – khớp
Yếu cơ do ít vận động, nhất là ở người lớn tuổi hoặc nhân viên văn phòng ngồi nhiều, khiến các nhóm cơ chân teo nhỏ, sức mạnh suy giảm, dẫn đến khó giữ thăng bằng khi đứng lên, đi lại hay leo cầu thang. Ngoài ra, chấn thương thể thao, gãy xương, bong gân hoặc sau phẫu thuật khớp háng, khớp gối cũng làm cơ chân yếu đi rõ rệt nếu không được tập phục hồi đúng cách. Thoái hóa khớp háng, khớp gối, viêm cơ, viêm gân cũng là nguyên nhân khiến cơ khớp không còn linh hoạt, giảm sức nâng đỡ cơ thể.
Nguyên nhân từ tuần hoàn – mạch máu
Khi máu nuôi tới chân không đủ, các tế bào cơ chân sẽ thiếu dưỡng chất, dẫn đến mỏi cơ, dễ yếu, đi đứng không vững. Thiểu năng tuần hoàn chi dưới, giãn tĩnh mạch, xơ vữa động mạch ngoại biên là các bệnh lý thường gặp ở người lớn tuổi, người hút thuốc lá, người có tiền sử cao huyết áp, mỡ máu cao. Khi tuần hoàn máu kém, chân thường lạnh, da xanh tái, vận động kém linh hoạt.
Nguyên nhân từ hệ thần kinh – tiền đình
Các rối loạn về hệ thần kinh ngoại biên như viêm đa dây thần kinh, bệnh thần kinh do tiểu đường, thiếu vitamin nhóm B đều có thể làm yếu cơ, tê bì và mất cảm giác ở chân. Rối loạn tiền đình khiến người bệnh chóng mặt, mất định hướng, đi đứng loạng choạng như say rượu. Các bệnh thần kinh trung ương như đột quỵ, u não, đa xơ cứng cũng cần được loại trừ nếu có triệu chứng cấp tính hoặc kèm các biểu hiện toàn thân khác.
Thiếu vitamin và khoáng chất
Vitamin B1, B6, B12 đóng vai trò quan trọng trong dẫn truyền thần kinh và nuôi dưỡng tế bào thần kinh ngoại biên. Khi cơ thể thiếu các vitamin này do ăn uống kém, bệnh mạn tính hoặc dùng thuốc kéo dài, người bệnh dễ bị yếu cơ, tê bì, vận động khó khăn. Thiếu vitamin D, canxi cũng khiến cơ bắp co rút yếu đi, xương dễ loãng, khó duy trì thăng bằng.
Các nguyên nhân khác
Một số loại thuốc như corticoid, thuốc giãn cơ, thuốc điều trị cao huyết áp có thể gây tác dụng phụ yếu cơ, run chân. Ngoài ra, đái tháo đường lâu năm gây viêm đa dây thần kinh cũng là nguyên nhân thường gặp. Sau phẫu thuật lớn, nằm bất động lâu ngày làm teo cơ chân, giảm sức cơ. Một số trường hợp sau chấn thương não, sau tai biến mạch máu não cũng có thể để lại di chứng yếu cơ chân.
Chân yếu đứng không vững có nguy hiểm không?
Nếu không được điều trị kịp thời, chân yếu và mất thăng bằng có thể dẫn đến nhiều biến chứng nguy hiểm:
- Té ngã, gãy xương: Người lớn tuổi, xương yếu dễ bị gãy cổ xương đùi, xương cẳng chân, dẫn tới mất khả năng vận động lâu dài.
- Teo cơ, mất sức cơ: Không vận động được khiến các nhóm cơ bị teo nhỏ, khó phục hồi chức năng.
- Chèn ép thần kinh nặng: Thoát vị đĩa đệm hoặc hẹp ống sống không điều trị có thể dẫn đến liệt chân, mất kiểm soát tiểu tiện, đại tiện.
- Giảm chất lượng sống: Người bệnh mất tự tin, phải phụ thuộc vào người thân, ảnh hưởng tâm lý và kinh tế gia đình.
- Bệnh lý nền tiến triển nặng hơn: Bỏ qua triệu chứng cảnh báo khiến các bệnh lý như tiểu đường, thoái hóa khớp, mạch máu… trầm trọng hơn, gây khó khăn cho điều trị về sau.
Cách điều trị chân yếu đứng không vững
Điều trị theo nguyên nhân
- Thoát vị đĩa đệm, thoái hóa cột sống: Sử dụng thuốc giảm đau, kháng viêm, phối hợp vật lý trị liệu như kéo giãn cột sống, điện xung, tập cơ lưng – bụng dưới sự hướng dẫn của chuyên viên.
- Rối loạn tuần hoàn chi dưới: Thuốc tăng tuần hoàn, giãn mạch, kết hợp các bài tập bơm cơ chân, đi bộ nhẹ nhàng.
- Thiếu vitamin, khoáng chất: Bổ sung vitamin nhóm B, D, canxi theo chỉ định bác sĩ.
- Rối loạn tiền đình, thần kinh ngoại biên: Sử dụng thuốc cải thiện lưu thông máu não, thuốc bổ thần kinh, tập các bài thăng bằng và phục hồi chức năng.
Vật lý trị liệu và phục hồi chức năng
- Tập tăng sức mạnh cơ đùi, cơ mông, cơ lưng bụng (core): Giúp cải thiện sức nâng đỡ cơ thể, hỗ trợ thăng bằng khi di chuyển.
- Kéo giãn cột sống thắt lưng, các bài tập mềm dẻo khớp háng, gối: Phòng tránh tình trạng cứng khớp, giảm đau.
- Điện xung, sóng xung kích: Giảm đau, chống viêm, thúc đẩy tuần hoàn tại vùng bị tổn thương.
- Bài tập thăng bằng: Đứng một chân, bước ngang, tập đi trên đường thẳng, sử dụng bóng thăng bằng giúp giảm nguy cơ té ngã, đặc biệt hiệu quả ở người lớn tuổi.
Điều chỉnh lối sống và thói quen sinh hoạt
- Hạn chế đứng lâu, mang vác vật nặng: Giảm tải áp lực lên cột sống, khớp háng, gối.
- Tăng cường vận động nhẹ nhàng hằng ngày: Như đi bộ, đạp xe, bơi lội giúp duy trì sức cơ, tăng tuần hoàn.
- Giảm cân nếu thừa cân, béo phì: Hạn chế áp lực lên chân và khớp.
- Tư thế ngồi, đứng chuẩn: Đảm bảo phân bổ lực đều lên các nhóm cơ, phòng tránh lệch trục, vẹo cột sống.
- Không sử dụng rượu bia, thuốc lá, chất kích thích: Tránh làm nặng thêm tình trạng tổn thương thần kinh, tuần hoàn.
Bài tập cải thiện yếu chân (có thể tự tập tại nhà)
- Nâng chân thẳng khi nằm (Straight Leg Raise): Nằm ngửa, giữ chân thẳng và nâng lên cao, giữ vài giây rồi hạ xuống, lặp lại mỗi bên 10–15 lần.
- Squat nhẹ (ngồi xổm đứng lên): Hai chân rộng bằng vai, từ từ ngồi xuống rồi đứng lên, chú ý giữ lưng thẳng, tập 10–15 lần/ngày.
- Bridge (nâng mông): Nằm ngửa, gập gối, nâng mông lên khỏi mặt sàn giữ 3–5 giây, lặp lại 10–15 lần.
- Tập đứng một chân, bước ngang: Giúp cải thiện thăng bằng và sức mạnh nhóm cơ nhỏ quanh khớp cổ chân, gối.
- Bơm cơ chân cho người lớn tuổi: Đạp chân xuống đất (giả động tác đạp ga), gồng cơ cẳng chân – đùi luân phiên.
Khi nào cần phẫu thuật?
- Khi có chèn ép thần kinh nặng, yếu chân tiến triển nhanh không đáp ứng với điều trị bảo tồn.
- Thoát vị đĩa đệm lớn, hẹp ống sống mức độ nặng.
- Có biến chứng bí tiểu, liệt cơ, mất cảm giác vùng yên ngựa.
- Các trường hợp này cần được phẫu thuật giải phóng chèn ép thần kinh càng sớm càng tốt để tránh di chứng lâu dài.
Biện pháp phòng ngừa chân yếu đứng không vững
- Duy trì vận động, tập luyện đều đặn mỗi ngày: Ưu tiên các bài tập cơ mông, cơ đùi, cơ lưng.
- Tư thế đứng, ngồi đúng: Tránh vắt chân, gập gối lâu, hoặc ngồi sai tư thế.
- Khám sức khỏe định kỳ, phát hiện sớm bệnh lý xương khớp, thần kinh.
- Ăn uống đầy đủ dinh dưỡng, bổ sung vitamin, khoáng chất: Nhất là vitamin nhóm B, D, canxi.
- Kiểm soát bệnh nền như tiểu đường, cao huyết áp, mỡ máu để tránh biến chứng thần kinh, mạch máu.
Khi nào nên đi khám bác sĩ?
Bạn cần đi khám sớm tại các cơ sở y tế chuyên khoa nếu xuất hiện các dấu hiệu sau:
- Chân yếu đứng không vững kéo dài trên 1–2 tuần mà không cải thiện.
- Đau lưng lan xuống chân, tê bì nhiều, yếu cơ.
- Chân yếu đột ngột, mất kiểm soát vận động.
- Có bệnh nền như tiểu đường, thoái hóa cột sống, bệnh mạch máu.
- Kèm các dấu hiệu nguy hiểm như bí tiểu, mất cảm giác vùng yên ngựa, ngã liên tục.
Kết luận
Chân yếu đứng không vững là dấu hiệu cảnh báo nhiều vấn đề sức khỏe tiềm ẩn, ảnh hưởng lớn đến chất lượng cuộc sống nếu không điều trị sớm. Chủ động thăm khám, xác định đúng nguyên nhân và tuân thủ phác đồ điều trị, kết hợp tập luyện – chăm sóc đúng cách sẽ giúp bạn lấy lại sự vững vàng, tự tin trong từng bước đi. Đừng ngần ngại liên hệ Phòng khám Xương Khớp Cao Khang khi có dấu hiệu bất thường để được hỗ trợ tận tình, chuyên nghiệp từ các chuyên gia hàng đầu.
